Overmatig grondwatergebruik in kaart gebracht

Wereldwijd wordt er 3,5 keer meer grondwater gebruikt dan beschikbaar is. Vooral in Noord-Amerika en Azië is het grondwatergebruik in de belangrijke landbouwgebieden zo hoog dat op termijn de bestaanszekerheid voor 1,7 miljard mensen in gevaar komt.

Dat blijkt uit een nieuwe methode die is ontwikkeld door de Universiteit Utrecht en de McGill University in Canada. In Nederland stond het onderzoek onder leiding van Marc Bierkens, hoogleraar hydrologie aan de Universiteit Utrecht en verbonden aan Deltares. Bij het onderzoek is ook gebruik gemaakt van software en data van Deltares. De resultaten zijn onlangs gepubliceerd in het gezaghebbende wetenschappelijke tijdschrift Nature onder de titel ‘Water balance of global aquifers revealed by groundwater footprint’.

De onderzoekers ontwikkelden een methode om de balans tussen grondwatergebruik en grondwateraanvulling in een gebied uit te drukken: de 'grondwatervoetafdruk'. Met de grondwatervoetafdruk kan wereldwijd per regio worden vastgesteld of grondwater op een duurzame manier wordt gebruikt of dat er uitputting ontstaat. Bierkens: ‘De grondwatervoetafdruk is het landoppervlak dat nodig is om grondwateronttrekking in een gebied in balans te brengen met de aanvulling door regen, waarbij er ook nog voldoende rivierafvoer overblijft om ecosystemen levensvatbaar te houden. Wordt de grondwatervoetafdruk groter dan één, dan is er sprake van niet-duurzame onttrekking en betekent een uitputting van de grondwatervoorraad. Gebleken is dat in 20 procent van de belangrijke landbouwgebieden de grondwatervoorraad zodanig wordt uitgeput, dat op termijn de bestaanszekerheid van 1,7 miljard mensen in gevaar komt. Het gaat vooral om gebieden in Noord-Amerika en Azië.’

De Universiteit van Utrecht doet, in samenwerking met Deltares, al jaren onderzoek naar het gebruik van grondwater. Belangrijke winst van dit onderzoek is volgens Bierkens dat de problematiek op een inzichtelijke manier wordt gepresenteerd waardoor betere besluiten kunnen worden genomen over het grondgebruik. ‘Met de grondwatervoetafdruk zijn de regionale verschillen in duurzaam grondwatergebruik inzichtelijk gemaakt. Hierdoor kunnen beleidsmakers en overheden zien waar de landbouw het grondwater uitput en waar nog grondwater gebruikt kan worden om de landbouwproductie te verhogen. Op deze manier kan grondwater beter worden beheerd.’

Wereldkaart grondwatervoetafdruk

De donkerblauwe gebieden hebben een grondwatervoetafdruk kleiner dan 1; hier is grondwateronttrekking ook op de lange termijn duurzaam. De rode gebieden in Noord-Amerika en Azië hebben echter een veel grotere grondwatervoetafdruk. Die van de Upper Ganges is zelf 54 keer groter. Het gebied zou dus eigenlijk 54 keer groter moeten zijn om de neerslag in te vangen die nodig is om de huidige grondwateronttrekking mogelijk te maken. Grondwater in gebieden met een grote grondwatervoetafdruk wordt ernstig uitgeput. Het staafdiagram toont aan dat voor de meeste gebieden (80%) de grondwatervoetafdruk kleiner is dan 1. Hier gebruikt men grondwater op een duurzame manier.

Wereldkaart uitbreiden landbouwactiviteiten

In veel gebieden kan de voedselproductie worden opgeschroefd, waarbij het grondwatergebruik toch duurzaam blijft. Deze gebieden zijn groen weergegeven en hebben een grondwatervoetafdruk kleiner dan 1. In de rode gebieden is al sprake van grondwateruitputting en is verdere uitbreiding van landbouwactiviteiten niet duurzaam. Gebieden waar geen regionale grondwateropslag aanwezig is, maar waar wel een toename in landbouwopbrengst mogelijk is, zijn wit gelaten. Gebieden waar geen hogere landbouwopbrengst mogelijk is, zijn met grijs afgedekt.

Gepubliceerd:10 augustus 2012