Ontwerpen met de ondergrond

assignment/short description

In het onderzoeksproject “Ontwerpen met de Ondergrond” wordt de aansluiting tussen stedenbouwkundig ontwerp en de dynamiek en vraagstukken van de ondergrond onderzocht. TNO en Deltares zijn in onderzoeksgebied Rotterdam aan de slag met de verschillende aspecten rond stedenbouwkundige en bodemkundige praktijk.

Met Ontwerpen met de Ondergrond wordt gezocht naar methoden en oplossingen die een betere afstemming tussen de ondergrond en de bovengrond bewerkstelligen. Rekening houden met het natuurlijk systeem (en ook met het artificiële systeem dat nodig is) kan kansen bieden voor een betere ruimtelijke kwaliteit, klimaat adaptatie (watersysteem), klimaatmitigatie (energie), en kostenbesparing.

Zo wordt bijvoorbeeld bij het bouwrijp maken nauwelijks rekening gehouden met de natuurlijke dynamiek van de ondergrond. Daardoor worden kansen gemist, die ook de stad duurzaam en toekomstbestendig kan maken. Een creatief ontwerpproces in een vroeg stadium van het planproces kan bijdragen aan het overbruggen van de kloof tussen de techniek van de ondergrond en het stedenbouwkundig plan.

De vragen die daarbij centraal staan zijn: welke aspecten van het natuurlijk systeem zijn inzetbaar, wat kan met behulp van het natuurlijke systeem aangepast worden en wat moet technisch opgelost worden? Door een benadering vanuit de ondergrond, het ecosysteem en klimaat samen te brengen en bodem- en ondergrond mee te nemen in het vormgeven van klimaatvuistregels in een gebiedsontwikkelingsproject kan stedelijk ontwerp minder technisch en meer ruimtelijk, veerkrachtig gemaakt worden. In het project wordt gekeken hoe combinaties en verbinding van functies van de ondergrond en de bovengrond meerwaarde kunnen krijgen door klimaatadaptief en misschien wel klimaatmitigerend te zijn.

De inpassing van de ondergrond in de bovengrond en andersom heeft tevens een belangrijke governance component. Waar vanuit de traditie de ondergrond de verantwoordelijkheid van overheid en waterschappen is, is de afgelopen decennia het aantal private partijen die zeggenschap over de ondergrond hebben enorm toegenomen.

En dit alles in de specifiek Nederlandse situatie van slechte draagkracht en natte condities, waardoor een goed gebruik van de bodem een sterke gemeenschappelijke noodzakelijkheid is. Hoewel in het kader van klimaatverandering en verduurzaming van de stad het meenemen van de ondergrond in het ruimtelijk ontwerp meer dan belangrijk is, lijkt door de versplintering van partijen die over ondergrond gaan de opgave complexer dan ooit. Daarin moeten we actief op zoek naar robuuste en vitale samenwerkingsverbanden tussen de partijen van bodem en stad.

Het resultaat van dit project zijn inzicht en vuistregels die de ondergrond op een duurzame manier incorporeren in het ‘maken van de stad’.

Het project wordt uitgevoerd door TNO, Deltares, gemeente Rotterdam, het ministerie van I&M en de Stichting Kennisoverdracht en kennisontwikkeling Bodem (SKB).