Invloed van natte omstandigheden najaar 2023 tot en met zomer 2024 : memo

Het najaar van 2023 en het voorjaar van 2024 waren extreem nat. In deze memo verkennen we hoe de nutriëntenconcentraties op de meetlocaties van het MNSLO op deze extreem natte condities reageerden. Het doel van deze analyse is het vergroten van het inzicht in de effecten van klimaatextremen op de waterkwaliteit. Door klimaatverandering komen extremen zoals deze vaker voor, wat invloed kan hebben op de gezondheid van ecosystemen en op de resultaten van de toetsing voor de KaderRichtlijn Water (KRW). Uit de meest recente toestand-update van het MNLSO met gegevens tot en met 2024 is gebleken dat 2024 een ongunstig jaar was voor de nutriëntenconcentraties (Ouwerkerk et al, 2025). Gemiddeld over de jaren voldoet landelijk zo’n 50% van de locaties aan de waterschapsnormen1 voor N-totaal en P-totaal, maar in 2024 voldeed voor N-totaal slechts 29% en voor P-totaal 43% (zie Figuur 1.1). Bij deze toetsing worden de zomer-halfjaargemiddelden (april t/m september) vergeleken met de locatie-specifieke waterschapsnormen. In Figuur 1.2 zijn de MNLSO-locaties opgesplitst over de verschillende bodemtypen. Hieruit blijkt dat 2024 zowel in het klei-, veen-, als zandgebied een ongunstig jaar was. Het jaar 2021 was overigens ook relatief ongunstig, vooral voor N-totaal in het veen- en zandgebied. 2021 was qua neerslag een gemiddeld jaar, maar werd voorafgegaan door 3 achtereenvolgende droge jaren (2018 t/m 2020) waarin minder uitspoeling optrad. 1 Net als in de MNLSO-rapportages (e.g. Ouwerkerk et al., 2024) gebruiken we de term ‘waterschapsnormen’ voor de toetswaarden die waterschappen voor hun MNLSO-locaties hebben aangedragen. Het betreft hier geen officiële KRW-doelen en de toetsing per jaar wijkt ook af van de KRW-toetsing op driejarige zomergemiddelde concentraties. De MNLSO-locaties vertonen dezelfde jaar-tot-jaar variaties als de KRW-meetlocaties (Claessens et al., 2024). De invloed van de weersomstandigheden werkt derhalve ook door in de KRW-toetsing, waarbij de zomer van 2024 het eerste jaar is dat onderdeel wordt van het 3-jarig gemiddelde eindoordeel voor de KRW in 2027 (met toetsing op data van 2024 t/m 2026). Los van de toetsing en de KRW-doelen kan het effect van klimatologische extremen zowel op de korte als op de langere termijn, schadelijk zijn voor de aquatische ecologie van ontvangende wateren.