FutureLakes: Ecologisch herstel van Europese meren
Zoetwatermeren zijn van groot belang voor de drinkwatervoorziening en voedselvoorziening voor mens en natuur. Echter, op veel plaatsen in de wereld staat het functioneren van deze zoetwatermeren onder druk door toedoen van de mens. Denk bijvoorbeeld aan een overschot van nutriënten, een tekort aan water, of een toename van stoffen die giftig zijn voor waterdieren. Om de kwaliteit van zoetwatermeren te verbeteren zijn er in de afgelopen tientallen jaren veel herstelmaatregelen genomen. In dit project onderzoeken we hoe effectief deze maatregelen zijn geweest.
In het project FutureLakes onderzoeken we de herstelmaatregelen die genomen zijn op zes demonstratie locaties in Europa. Hierbij kijken we zowel naar innovatieve oplossingen als naar in het verleden behaalde resultaten van nature-based, circulaire en biodiversiteitsmaatregelen. Naast het ecosysteemherstel zelf, onderzoeken we ook hoe beleid, beheer en de financiering van maatregelen bij kunnen dragen aan het succes van het nemen van een maatregel. Tot slot brengen we al onze opgedane kennis samen in een Kennisportaal (“Knowledge Hub”) en een Blauwdruk voor het opstellen van een plan voor meerherstel, zodat anderen deze inzichten ook kunnen gebruiken.
De zes demonstratie locaties die dienen als bron van informatie voor het onderzoek zijn: het Karla meer (Griekenland), de Kartuzy meren (Polen), het Vesijärvi meer (Finland), het Vansjø meer (Noorwegen), Loch Leven (Schotland), en het IJsselmeergebied (Nederland, zie ook ‘Over het IJsselmeergebied’). Van deze zes meren hebben vier meren al een lange historie met herstelmaatregelen, met name op het gebied van het bestrijden van eutrofiering, en is men op twee locaties pas relatief recent begonnen met herstelmaatregelen (Lake Karla en de Kartuzy meren).
Naast deze zes demonstratielocaties wordt er ook kennis verzameld over de impact van innovatieve maatregelen op 10 pilot locaties.
Binnen het FutureLakes project heeft Deltares 3 hoofdtaken:
- Onderzoeken hoe stressbestendig bestuur bij kan dragen aan het succes van meerherstel;
- Het begeleiden van plannen voor het optimaliseren van herstelpakketten voor 6 Europese meren;
- Het samenstellen van de Blauwdruk
Daarnaast dient Deltares als startpunt voor het onderzoek naar en kennisdeling over het IJsselmeergebied.
In dit project werkt Deltares samen met 9 partners.
Over het IJsselmeergebied
Het IJsselmeer en Markermeer vormen samen een uniek zoetwatergebied in Nederland. De meren zijn ontstaan door de aanleg van de Afsluitdijk (1932) en de Houtribdijk (1976) en spelen sindsdien een belangrijke rol in de waterveiligheid, de zoetwatervoorziening en de natuur van Nederland.
De aanleg van dijken in het gebied verbeterde de bescherming van het achterland tegen overstromingen, maar had ook vergaande ecologische gevolgen. Zo zijn er bijvoorbeeld vanwege de bedijking van vrijwel alle oevers van het IJsselmeer en Markermeer nog maar weinig geleidelijke overgangen aanwezig tussen land en water. Terwijl juist die ‘zachte’ randen (ecologische gradiënten) een essentieel onderdeel zijn om het ecosysteem veerkrachtig te maken en te houden. Daarnaast werd het water, onder andere vanwege de verminderde verbinding met de zee in combinatie met een hoge aanvoer van nutriënten vanuit de rivier de IJssel, te rijk aan voedingsstoffen, wat op zijn beurt flinke algenbloeien veroorzaakte. Ook raakten de meren overbevist.
Om de uitdagingen voor de ecologie op te lossen zijn er in de afgelopen decennia verschillende natuurherstelmaatregelen in het gebied uitgevoerd. Zo werden de nutriëntenconcentraties verminderd met de ontwikkeling van fosfaatvrije-wasmiddelen en de aanleg van rioolwaterzuiveringsinstallaties, werd de visstand verbeterd door middel van visrestricties en werd een deel van de zachte overgangen gecompenseerd met behulp van de aanleg van natuureilanden.
Binnen het FutureLakes-project brengen we in kaart welke maatregelen in de afgelopen decennia zijn genomen en wat hun effecten zijn geweest op het Markermeer en het IJsselmeer. Hierbij kijken we in het bijzonder naar de impact van de natuurherstelmaatregel Marker Wadden, een groep kunstmatig-aangelegde natuureilanden in het Markermeer. Over deze eilandengroep is dankzij de onderzoeksprogramma’s KIMA en KIMA 2.0 al veel bekend en dat geeft zodoende een goed inzicht in de effecten die dit type natuurherstelmaatregel kan hebben.
