MERLIN - Opschalen herstel zoetwater-ecosystemen
De natuur in Europa verkeert in een zorgwekkende toestand, en de gevolgen van klimaatverandering zullen deze situatie alleen maar verder verergeren. Dit vormt daarmee ook een ernstige bedreiging voor onze economische welvaart, ons welzijn en de sociale stabiliteit. Onze samenleving heeft ingrijpende, systeemgerichte veranderingen nodig. Het herstel van ecosystemen speelt daarbij een sleutelrol, en zoetwatersystemen zijn daarbij bijzonder belangrijk. Projecten als MERLIN helpen daarmee ook de ambities van de EU: de Green Deal en Strategie voor Waterweerbaarheid (2030) en Natuurherstelverordening (2050).
Het herstel van beken, rivieren, veengebieden en wetlands kent een lange traditie en er is veel kennis beschikbaar.
Deltares maakt deel uit van het H2020 project MERLIN als een van de 48 partners. Andere partners in het project zijn Europese Universiteiten, waterbeheerders (zoals Rijkswaterstaat) en natuurorganisaties. Naast werkpakkettrekker 'implementatie en opschalen van ecosysteem herstel' hebben we ons samen met anderen toegelegd op een zeer breed scala van aspecten die van belang zijn voor het herstel van zoetwater-ecosystemen.
Landschappelijk omvat dit een reikwijdte van veenweidegebieden tot grote grensoverschrijdende rivieren. Inhoudelijk bekeken we wat herstel oplevert, de uitdagingen tot schaalvergroting, financieringsmogelijkheden en interacties met economische sectoren om impasses te doorbreken.
We hebben samen met Rijkswaterstaat voor de Rijntakken onderzocht hoe er met laagwater kan worden omgegaan in kader van de uitdagingen voor het rivierbeheer door de klimaatverandering.
We kijken op welke wijze water in de uiterwaarden langer vast gehouden kan worden. Er ontstaan namelijk naast de scheepvaart en de zoetwatervoorziening ook grote problemen voor de natuur als de waterstand in de rivier lange tijd laag is.
In essentie is het van belang voor opschalen voor het herstel van zoetwaterecosystemen om te denken in lange tijdschalen van enkele decennia, voor grotere gebieden en meerdere doelstellingen. Dit biedt meer speelruimte voor de implementatie en vergroot de mogelijkheden voor financiering.
Tom Buijse, specialist gezonde zoetwatersystemen en restauratie
Werkwijze voor opschalen van ecosysteemherstel
Als werkpakkettrekker hebben we samen de Finse Milieu Instituut SYKE de totstandkoming van plannen voor het opschalen van diverse natuur herstelprojecten in de 18 MERLIN case studies gecoördineerd. Vooral ter ondersteuning van de Green Deal ambities van de EU waarmee beoogd wordt dat Europa in 2050 klimaatneutraal is.
Voor het maken van deze plannen voor opschaling is er in het kader van het MERLIN project een werkwijze ontwikkeld. Er is voor iedere case study een knelpuntanalyse (gap analysis) gemaakt gevolgd door een SWOT (sterkte/zwakte analyse) om op basis daarvan met relevante stakeholders een strategisch plan voor opschaling te ontwikkelen. Door de plannen voor herstel op te schalen waarmee ze meerdere doelen dienen, vergroot dit ook de financieringsmogelijkheden. Centraal element daarin is het vergroten van het draagvlak voor de toepassing van Nature-based Solutions. Deze zijn door hun dubbele doelstellingen zowel voor de maatschappij als de natuur van waarde.
MERLIN Structured Pathway for Upscaling
Kosten en baten van het herstel van zoetwatersystemen
We droegen ook bij aan onderzoek naar kosten en baten van het herstel van zoetwater-ecosystemen, zoals het promotieonderzoek van Sien Kok, gezamenlijk begeleid door Deltares en WUR. Zij heeft een beoordelingskader van rivieren ontwikkeld, gebaseerd op de waarde van ecosysteemdiensten.
Guidance Document – Cost- Benefit-Analysis in freshwater ecosystem restoration
Het verbreden van de financieringsbronnen voor herstel
Het onderzoek van Viviane Cavalcanti met de Duitse partner Ecologic en andere MERLIN partners en relevante EU projecten, richt zich op financieringsbronnen voor natuurhersteloperaties. Het succesvol aanboren van alternatieve bronnen om ecosysteem herstel te financieren blijft een van de grootste uitdagingen. Met dit onderzoek kwam in beeld wat hierbij belangrijke obstakels zijn.
- Het ontbreek dikwijls aan skills om anderen te overtuigen. Mensen die zich inzetten voor herstel zouden hiervoor training moeten krijgen.
- Er is onvoldoende handhaving op natuurbeleid- en wetgeving, zoals bijv. het ‘vervuiler betaalt’ principe voor de Kaderrichtlijn Water. Een goede handhaving overtuigt investeerders en kan daardoor inkomsten genereren
- Er is behoefte aan eerlijke en inclusieve spelregels. Baten en kosten zijn veelal ongelijk verdeeld en dat kan een belemmering zijn om (mee)te financieren.
MERLIN RESTCOAST SUBERB Water LANDS Mobilising funding
Diversifying Funding for Freshwater Restoration using Nature-Based Solutions
Vergroenen van vaarwegen
Tot slot is er een strategie voor de scheepvaart gemaakt voor het vergroenen van vaarwegen binnen Europa. De EU Green Deal staat een verschuiving van transport over land naar scheepvaart voor, maar dat kan niet ten koste gaan van de biodiversiteit rondom waterwegen. Hoe kunnen Nature-based Solutions hier worden ingepast. De strategie is tot stand gekomen door het organiseren van rondetafelgesprekken met vertegenwoordigers uit de Europese watertransportsector en andere belanghebbenden (natuur- en waterbeheerders).
MERLIN sectoral strategy Navigation sector LP 002
De vier activiteiten hebben wezenlijk bijgedragen aan het succes van MERLIN. Andere belangrijke resultaten die door collega-instituten zijn gecoördineerd, omvatten methoden voor het betrekken van belanghebbenden en sectoren, richtlijnen voor het monitoren en evalueren van de baten van het herstel van zoetwaterecosystemen en de MERLIN Academy.
MERLIN sluit dit 4,5 jaar durende project af met een evenement voor beleidsmakers op 10 maart 2026 in Brussel en een slotbijeenkomst in Gent, waar een samenvatting van alle resultaten zal worden gepresenteerd en besproken.
