Analyse EC-metingen aquality app in Zeeland

De provincie Zeeland werkt aan de opgave om de zoetwatervoorziening in de verziltende delta structureel te borgen. Tot op heden zijn relatief weinig gegevens beschikbaar van de verspreiding van zoet, brak en zout water in het oppervlaktewatersysteem. Om sneller, fijnmaziger én met draagvlak inzicht te krijgen in het ruimte-tijd¬patroon van zout¬ en zoet water in het oppervlakte-¬ en drainwater, is in de winter van 2021-2022 een participatieve meetcampagne met de Deltares Aquality App gestart. Agrariërs, natuur¬organisaties, burgers en studenten verrichten daarbij zelf EC-metingen (elektrische geleidbaarheid) die in één centrale database landen. De provincie vroeg Deltares om: 1. de opbrengst van deze dataset te duiden; 2. het watersysteem te typeren op “altijd zoet – seizoens¬brak – altijd zout”; 3. op basis van deze dataset kansen te schetsen om de zoetwaterbeschikbaarheid te vergroten. Aanpak in twee stappen Fase 1 bestond uit een QuickScan waarin de bruikbaarheid en eerste patronen van de metingen zijn verkend en vastgelegd in een eerdere memo (Gommans et al., 2025). Fase 2, vastgelegd in dit rapport, levert een verdiepende analyse: clustering van meetlocaties, koppeling aan geohydrologische data, bestudering van drainwater en een potentiestudie zoet water in drie datarijke afwateringseenheden (Boreel, Campen, Oosterland). Dit alles is aangevuld met een visuele vergelijking van de kansenkaarten voor ondergrondse opslag voor Schouwen-Duiveland (Kaandorp et al., 2022). Belangrijkste bevindingen fase 2 De meetpunten kunnen worden getypeerd op basis van de mediane EC-waarde in zomer en winter: - Structureel (‘altijd’) - Altijd zoet : < 2 mS/cm → geschikt voor irrigatie. - Altijd brak : 2–5 mS/cm. - Altijd zout : > 5 mS/cm. - ‘Wisselwatergangen’ – het zoutgehalte verschilt per seizoen. Vier varianten: - Zoet in de winter, brak in de zomer ( < 2 → 2–5 mS/cm). - Zoet in de winter, zout in de zomer ( < 2 → > 5 mS/cm). - Brak in de winter, zout in de zomer (2–5 → > 5 mS/cm). - Overige combinaties die niet in bovenstaande passen. De clustering van alle individuele meetpunten leidt tot in totaal 192 clusters in heel Zeeland. De meeste van deze clusters liggen in het oostelijke deel van Zeeuws-Vlaanderen en Schouwen-Duiveland, op Walcheren en op Zuid-Beveland. Dit zijn locaties waar verspreid in de tijd voldoende is gemeten. Andere locaties zijn minder goed vertegenwoordigd. De analyse bevestigt een duidelijke samenhang van zoute, brakke en zoete wateren met de diepte van het zoet-zout grensvlak in de ondergrond en de hoogte van de meetlocatie. De relatie van wisselwatergangen met deze parameters is minder sterk. Zoute watergangen liggen vrijwel altijd in lage gebieden met ondiep zoet-zout grensvlak (< 15 m-mv). Zoete watergangen komen vooral voor waar het grensvlak dieper ligt. Het is helaas niet mogelijk om op basis hiervan vuistregels op te stellen voor typerende watergangen, dit omdat water in de watergangen stroomt en wordt beïnvloed door het bovenstroomse water, waardoor menging optreedt. De QuickScan liet zien dat er in totaal 211 drainwatermetingen zijn gedaan in de provincie Zeeland. Een verdiepende drainwateranalyse illustreert vier typische situaties (ondiep vs. diep grensvlak, wisselwatergang, nabij zout waterlichaam) en bevestigt de meerwaarde van drainmetingen voor perceelgericht handelen. De volgende kansen om zoetwaterbeschikbaarheid te vergroten zijn geïdentificeerd: - Overgangszones tussen structureel zoete en brakke/zoute watergangen te lokaliseren (bijvoorbeeld met EC-metingen van de Aquality App). Op deze locaties kunnen kleine stuwen of flexibele peilbeheermaatregelen effectief zoet en zout water scheiden. - Match met kansenkaarten ondergrondse opslag (ASR) voor Schouwen-Duiveland levert 11 potentieel kansrijke locaties op waar “altijd zoet” oppervlaktewater beschikbaar is én de ondergrond geschikt lijkt voor berging/infiltratie. Voor deze locaties is wel nader onderzoek nodig naar volumes, kosten-baten en operationele haalbaarheid. De Deltares Aquality App levert in Zeeland waardevolle inzichten over zoet, brak en zout oppervlaktewater, ruimtelijke en tijdelijke trends. De participatie van agrariërs, burgers en studenten versterkt draagvlak voor beleid en praktijk. Ook gaven de participanten aan dat ze hun eigen watersysteem beter leren kennen door het meten van EC-waarden. De dataset maakt overgangszones tussen zoet en zout herkenbaar en duidt op kansrijke plekken voor maat¬regelen die de zoetwatervoorraad verbeteren.