Herijking klimaatrisico's : waterkwaliteit

Onze natuur staat zwaar onder druk door allerlei oorzaken, waarvan veel direct te maken hebben met hoe wij mensen leven en werken. Denk aan chemische- , maar ook licht- en geluidvervuiling, of aan verstoring van leefgebieden door onze manier van bouwen, varen, landbouw voeren en het gebruik van water. Door deze verschillende drukfactoren, en vooral hun onderlinge wisselwerking, nemen de risico’s voor waternatuur door klimaatverandering naar verwachting verder toe, vooral als we niet tijdig en op systeemniveau ingrijpen. Deze druk vermindert de veerkracht van leefgebieden. Die veerkracht hangt samen met vier belangrijke basisvoorwaarden: 1. connectiviteit (hoe goed gebieden met elkaar verbonden zijn), 2. diversiteit (variatie in soorten en leefomstandigheden), 3. dynamiek (natuurlijke veranderingen, zoals zoutgradiënten, stroming of getijden), en 4. waterkwaliteit (de samenstelling van het water in termen van chemische- en voedingsstoffen). Door klimaatverandering ontstaan verschillende bedreigingen: opwarming, meer natte periodes, droogte en stijgende zeespiegel (inclusief extremere weersomstandigheden). Deze bedreigingen veroorzaken verschillende risico’s voor de waterkwaliteit, zoals toename van de watertemperatuur met daaraan gekoppelde algenbloei en lage zuurstofconcentraties; verdrogingseffecten en daaruit volgende droogval, veranderende stroomsnelheden, langere verblijftijden in de zomer en hogere kans op stratificatie in de meren en tenslotte de toenemende invloed van zoutindringing in zoete systemen. Door deze veranderingen ontstaan er secundaire risico’s door verschuivingen in seizoenspatronen en veranderingen in de waterbalans. Zo verandert de verspreiding van soorten, treden er mismatches in prooi‑predatorrelaties op en kunnen uitheemse soorten (exoten) meer ruimte krijgen. Deze veranderingen hebben gevolgen voor de biodiversiteit en de samenstelling van planten- en diergemeenschappen in onze wateren. Dit document vat de impacts van de meest relevante klimaatdrukfactoren voor waterkwaliteit samen. Deze zijn vervolgens overwogen door prognoses uit de KNMI ’23 scenario’s, DP’18 en waar mogelijk DP’24 te vergelijken met toleranties en voorkeuren voor KRW-doelsoorten. Hiermee zijn twee adaptatiestrategieën binnen twee contextscenario’s overwogen, om zo inzicht te geven in handelingsperspectief. De belangrijkste bevindingen van dit rapport zijn: • Klimaatdruk neemt in alle scenario’s toe. • Keuzes binnen andere domeinen in bijvoorbeeld connectiviteit en dynamiek hebben grootschalige impact op waterkwaliteit. Omgekeerd kan waterkwaliteit bijdragen aan weerbaarheid tegen wateroverlast. Een gezonder ecosysteem kan bijvoorbeeld meer water vasthouden en vertraagt de afvoer. • Technische maatregelen beperken lokale effecten, maar structurele veerkracht vraagt om ruimtelijke transformatie. De belangrijkste aanbevelingen zijn: • Combineer korte-termijn technische ingrepen met lange-termijn ruimtelijke strategieën. • Transformatieve maatregelen bieden de grootste kans op duurzaam behoud van ecologische gemeenschappen.