Van bron tot effect : verspreiding en effecten van stoffen via RWZI's in Heugem, Heeswijk-Dinther en Bath

De verspreiding van chemicaliën uit behandeld en onbehandeld afvalwater heeft een belangrijk effect op de waterkwaliteit van oppervlaktewater en grondwater. Bekende en soms minder bekende stoffen kunnen vanuit diverse bronnen, zoals industrie en ziekenhuizen, via rioolwaterzuiveringen in het oppervlakte water en grondwater terecht komen. Dit rapport behandelt de verspreiding en effecten van stoffen via rioolwaterzuiveringen (RWZI’s). Dit is gedaan aan de hand van data analyses voor drie casussen met een verschillend aandeel van industriële, publieke en private partijen in de toevoer (influent) van de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI): • RWZI Heeswijk-Dinther. Deze RWZI verwerkt het afvalwater van circa 125.000 huishoudens en meerdere bedrijven in de regio. Het effluent wordt via het regionale watersysteem op de Maas geloosd. Deze RWZI heeft een capaciteit van circa 219.000 inwonerequivalenten (i.e.); • RWZI Heugem. Deze RWZI verwerkt het afvalwater van circa 46.000 huishoudens en van het Maastricht Universitair Medisch Centrum (Maastricht UMC+). Het effluent wordt geloosd via een kleine watergang die uitkomt op de Maas. Deze RWZI heeft een capaciteit van circa 60.000 i.e.; • RWZI Bath. Deze RWZI verwerkt het afvalwater van een grote afvalwaterpersleiding waarop huishoudens en diverse chemische industrieën (o.a. Moerdijk) zijn aangesloten. Het effluent wordt op de Westerschelde geloosd. Deze RWZI heeft een capaciteit van circa 486.000 i.e.. Dit rapport is onderdeel van een Topconsortium voor Kennis en Innovatie (TKI) project genaamd “Integrale aanpak van industriële probleemstoffen in het oppervlaktewater: ‘Van Bron tot Effect’”. Bij de start van het project zijn er systeemkaarten ontworpen per RWZI om in beeld te brengen hoe stoffen zich kunnen verspreiden in het watersysteem. Per RWZI zijn drie systeemkaarten gemaakt: • één met een overzicht van de mogelijke bronnen van verontreinigingen op locaties binnen de zuiveringskring, dat is het afgebakende gebied waarbinnen al het afvalwater wordt afgevoerd naar één RWZI om daar gezuiverd te worden; • één met een overzicht van paden waarlangs de stoffen naar de RWZI en in het watersysteem kunnen worden verspreid; • en één met een overzicht van plaatsen waar de verontreinigingen terecht kunnen komen waar effecten kunnen optreden (receptoren) . Iedere casus richt zich op een selectie van stoffen. Voor de drie casussen zijn meetgegevens over de kwaliteit van influent (toegevoerde van afvalwater), effluent (afgevoerde gezuiverde afvalwater), oppervlaktewater en grondwater bij elkaar gezocht. De meetgegevens zijn geïnterpreteerd in de context van de verspreiding van de stoffen via de rioolwaterzuiveringen. Ook is de toxische druk (giftige belasting) van geselecteerde stoffen bepaald. Over het algemeen zijn er maar weinig data beschikbaar van de kwaliteit van influent en effluent van de RWZI’s. Er zijn vaak geen gegevens van dezelfde stof over het gehele traject vanaf de bron tot de receptoren. Het verhaal over de stoffen van bron tot effect zijn eenvoudig gevisualiseerd in praatplaten voor de casussen in het Maasstroomgebied (Heeswijk-Dinther en Heugem), de praatplaten zijn samen met de belanghebbenden in het gebied gemaakt. Voor casus Bath die op de Westerschelde loost, is de herkomst van stoffen op kaarten in beeld gebracht. Per RWZI is in werksessies met betrokken partijen een informatievraag geformuleerd, met daarbij een aantal verdiepende vragen die als leidraad voor het onderzoek dienen. In het algemeen kan worden geconcludeerd dat er diverse stoffen via RWZI’s in het watersysteem komen. Om deze verspreiding te verminderen, loont het om alle belanghebbenden te betrekken en naar het hele gebied te kijken, naar de bronnen van stoffen, de routes waarlangs stoffen verspreiden en de plaatsen waar effecten optreden. Om stoffen en hun effecten in kaart te brengen, zijn veel meetgegevens en informatie beschikbaar, maar voor specifieke stoffen ontbreken meetgegevens of zijn de meetgegevens niet goed op elkaar afgestemd om de hele analyse van bron, via pad, tot effect bij de watergebruikers te duiden. De algemene verhaallijn over bron, pad en effect over stoffen bij RWZI’s is goed naar voren te brengen, in kaarten, grafieken en praatplaten.