Vooronderzoek, ontwerp, aanleg en eerste meetresultaten houtsnipper-ijzerzandfilter op Hoeve Lotmeer

In veel gebieden in Nederland halen we de doelen voor waterkwaliteit en ecologie in het oppervlaktewater nog niet (Kaderrichtlijn Water). De verliezen van nutriënten vanuit landbouwpercelen zijn vaak een significante bron. Voor intensieve teelten is deze nutriëntenuitspoeling vaak ook maar deels met perceelsmaatregelen te voorkomen. Voor uitspoelingsgevoelige teelten kunnen Nutrient Catchers uitkomst bieden. Nutrient Catchers zijn low-tech zuiveringsmethoden, die instantaan 40-90% van de nutriëntenvrachten vanuit landbouwpercelen naar het oppervlaktewater kunnen onderscheppen. In dit project is een Nutrient Catcher geïntroduceerd op Hoeve Lotmeer bij Anna Paulowna in Noord-Holland als onderdeel van het project Zoetwaterboeren. Na vooronderzoek naar de water- en nutriëntenstromen op het bedrijf is ervoor gekozen om het drainagewater te zuiveren met een houtsnipper-ijzerzandfilter. Dit filter zuivert zowel nitraat (afbraak door houtsnippers) als fosfaat (vastlegging aan ijzerzand). Het is het eerste filter waarin houtsnippers en ijzerzand zijn gecombineerd en ook het eerste filter in het Nederlandse kleigebied. Na de aanleg is het houtsnipper-ijzerzandfilter in januari en februari 2025 voor het eerst getest en bemonsterd. De combinatie van houtsnippers en ijzerzand heeft in deze periode tot effectieve verwijdering geleid van nagenoeg al het nitraat en fosfaat. Zoals verwacht heeft het filter geen effect op het ammonium dat soms ook in hogere concentraties voorkomt in het drainwater. De effectiviteit voor totaal-stikstof hangt daarmee vooral af van het aandeel nitraat in de totaal-stikstofconcentratie. De mogelijke bij-effecten (uitspoeling sulfiden, zware metalen, fosfaat, organisch-N en organisch koolstof) bleven zeer tijdelijk en beperkt, mede door de redox-bufferende werking van het ijzerzand. De resultaten in dit rapport zijn hoopgevend, maar gebaseerd op een korte meetcampagne. Het verdient de aanbeveling om de effecten van het houtsnipper-ijzerzandfilter nog over een langere periode te volgen, liefst over meerdere jaren.