In de meeste delta’s is aanpassen aan een stijgende zeespiegel mogelijk – voorlopig dan
Onderzoekers van Deltares en de Universiteit Utrecht hebben berekend dat er in bijna elke delta ter wereld mogelijkheden zijn voor aanpassingen aan een stijgende zeespiegel, uitgaande van de huidige technologische mogelijkheden, materialen en ruimte. In een nieuwe studie – de eerste waarbij wereldwijd is gekeken naar de fysieke mogelijkheden voor aanpassing in delta's – onderzochten ze voor bijna 800 delta’s de oplossingsruimte. Deze delta’s beslaan samen ongeveer 96% van het wereldwijde deltalandoppervlak en er wonen ongeveer 350 miljoen mensen.
De auteurs bogen zich over de fysieke kenmerken van de delta's, zoals de lengte van de kustlijn, de rivierafvoer of de beschikbaarheid van zand, om te bepalen welke adaptatiemaatregelen mogelijk zijn. Daarbij keken ze ook naar de huidige technologische mogelijkheden en de beschikbaarheid van middelen of ruimte. Hoofdonderzoeker Kiara Lasch legt uit: “Adaptatie moet niet alleen minder overstromingsrisico's opleveren, maar ook uitvoerbaar zijn. Tot nu toe was dat niet wereldwijd onderzocht.”
Strategieën
De studie 'Physical limits of sea-level rise adaptation in global river deltas’ schetst vijf verschillende adaptatiestrategieën:
- bescherming van het binnenland door de aanleg van rivier- en kustdijken en de installatie van stormvloedkeringen die tijdens stormen worden gesloten,
- bescherming van het binnenland door de verbinding met de zee af te sluiten en kustdijken en pompen aan te leggen om overtollig rivierwater af te voeren,
- opvangen van stijgende waterstanden door de infrastructuur te verhogen,
- zeewaarts verplaatsen van de kustlijn om waterkeringen te bouwen, en
- terugtrekken richting binnenland.
Adaptatiemaatregelen
Binnen deze strategieën onderzocht het team ook nog eens verschillende potentiële maatregelen. Maatregelen binnen de eerste strategie omvatten bijvoorbeeld de aanleg van een stormvloedkering of rivierdijken. Voor elke adaptatiemaatregel werden bovendien drie niveau’s onderzocht, namelijk maatregelen waarbij weinig middelen nodig zijn, maatregelen op basis van de huidige technologische mogelijkheden, en maatregelen die uitgaan van toekomstige innovaties.
In sommige delta's kan bouwen in de hoogte fysiek haalbaar zijn, maar dat hangt af van de overstromingsdiepte. In andere delta’s bemoeilijken een gebrek aan ruimte of extreme overstromingsdieptes deze adaptatiemaatregelen. “Het is niet mogelijk om overal voor elke delta dijken en stormvloedkeringen te bouwen of stranden op te spuiten”, legt Lasch uit.
Beperkingen
Delta’s met grote rivierafvoeren kunnen bijvoorbeeld pompcapaciteiten nodig hebben die de huidige technologie overstijgen. Dat vraagt om innovatie of alternatieve strategieën. Andere delta’s hebben juist zo weinig ruimte dat grootschalige verplaatsing van mensen nauwelijks mogelijk is. Wanneer een delta zowel weinig ruimte heeft als hoge overstromingsrisico’s, blijft er weinig fysieke oplossingsruimte over. Dan is het essentieel om adaptatie-inspanningen zorgvuldig te richten, bijvoorbeeld door innovatie toe te passen in de meest risicovolle gebieden of door kleinere, slimme oplossingen te ontwikkelen.
Mate van flexibiliteit
Uit het onderzoek blijkt dat elke delta wereldwijd ten minste één fysiek haalbare strategie heeft om zich tot 2100 aan te passen aan de stijgende zeespiegel, volgens drie IPCC-scenario’s. Maar grote en dichtbevolkte delta’s, zoals de Rijn-Maas-delta en de Ganges-Brahmaputra-Meghna-delta, lopen tegen meer fysieke en technische beperkingen aan dan kleinere, landelijke delta’s zoals de Cimanuk- of Taz-delta. Die laatste hebben vaak meer ruimte en kunnen maatregelen nemen die minder middelen vergen, wat flexibiliteit geeft.
Regionale samenwerking
Omdat veel delta’s zich tegelijkertijd moeten aanpassen, kan er wereldwijd concurrentie ontstaan om schaarse hulpbronnen. Daarom benadrukken de onderzoekers het belang van samenwerking en kennisuitwisseling tussen delta’s en omliggende regio’s. Dat kan helpen om de fysieke oplossingsruimte te vergroten.
Voorbeelden uit de praktijk
De studie bespreekt diverse voorbeelden. In de Mississippi-delta zijn maatregelen met een lage inzet van middelen, zoals herhuisvesting binnen veilige delen van steden of het bouwen van stormvloedkeringen bij riviermondingen, fysiek haalbaar en sluiten ze aan bij bestaande adaptatiemaatregelen.
De Rijn-Maas-delta vormt een bijzonder geval. Ondanks de aanwezigheid van enkele van de meest geavanceerde waterkeringen ter wereld, is de fysieke oplossingsruimte beperkt. Grote rivierafvoeren en dichtbevolkte, laaggelegen gebieden maken grootschalige maatregelen zoals massale herhuisvesting of het leegpompen van rivieren fysiek niet haalbaar zonder nieuwe innovaties. Hybride strategieën, die in Nederland al worden toegepast, zijn hier waarschijnlijk het meest geschikt.
Kansen
Naar verwachting zullen toekomstige overstromingsrisico’s de fysieke oplossingsruimte voor veel delta’s verder verkleinen. Het wereldwijd in kaart brengen daarvan laat zien waar uitdagingen liggen, maar ook waar kansen zijn. Samenwerking tussen delta’s en technologische innovatie kunnen de beschikbare ruimte voor aanpassing vergroten.
Inzicht in fysieke mogelijkheden
“De zeespiegelstijging kunnen we niet stoppen,” zegt Kiara Lasch. “Maar door te begrijpen wat fysiek mogelijk is, krijgen we inzicht in welke technologische vernieuwing of coördinatie nodig is om delta’s voor te bereiden op de toekomst.”
Coauteur Marjolijn Haasnoot (Deltares, Universiteit Utrecht) vult aan: “Inzicht in welke adaptatiestrategie waar en hoe lang werkt, is cruciaal voor besluitvorming. Dit onderzoek laat zien wat op wereldschaal fysiek haalbaar is, maar de aanpak kan ook lokaal worden toegepast.”
Dit onderzoek werd gefinancierd door de Universiteit Utrecht, Deltares en het Delta Climate Centre (DCC).
Artikel
Kiara G. Lasch (Deltares, UU), Jaap H. Nienhuis (UU), Gundula Winter (Deltares), Marjolijn Haasnoot (Deltares, UU), ‘Physical limits of sea-level rise adaptation in global river deltas’, Nature Communications.
