Naar hoofdcontent

Onderzoek in Nature Communications Earth & Environment

Er zijn talloze momenten waarop politieke steun, beschikbare financiering, innovaties of gepland onderhoud aan infrastructuur een natuurlijke kans bieden om versneld maatregelen te treffen. Deze momenten worden kansvensters voor adaptatie genoemd. Het zijn perioden waarin maatregelen tijdelijk eenvoudiger, goedkoper of aantrekkelijker worden om uit te voeren. Door deze vensters te benutten kunnen we klimaatadaptatie aanzienlijk versnellen. De studie brengt voor heel Europa in kaart waar en wanneer deze kansen ontstaan.

In totaal identificeerde het onderzoeksteam binnen Europese landen 34 van zulke kansvensters: 25 staan nu al open, 4 zijn in het verleden benut of gemist, en 5 zouden zich in de komende decennia kunnen aandienen.

Overzicht van de gevonden mogelijkheden om aan te passen, ingedeeld per categorie. De symbolen bij de cijfers laten zien wanneer deze mogelijkheden spelen en of ze gelden voor een specifieke plek, een regio of het hele land.

Kansen om eerder in actie te komen

Van oudsher nemen we pas maatregelen als het bestaande systeem niet meer functioneert, of dreigt onveilig te worden of tekort te schieten. Maar uit het onderzoek blijkt dat er verschillende omstandigheden bestaan die het mogelijk maken om maatregelen voor klimaatadaptatie al eerder te nemen.

Er zijn heel verschillende typen van omstandigheden en gebeurtenissen die versnelde adaptatie mogelijk maken:

  • Verouderende infrastructuur: wanneer dammen, dijken of stormvloedkeringen toe zijn aan een grote onderhoudsronde, is dat een ideaal moment om meteen toekomstbestendig te bouwen.
  • Nieuwe EU regels: deadlines en richtlijnen kunnen druk zetten om sneller maatregelen te nemen.
  • Publieke steun na extreme gebeurtenissen: grote overstromingen, droogtes of natuurbranden zorgen vaak tijdelijk voor brede maatschappelijke en politieke steun om door te pakken.
  • Innovaties die doorbreken: denk aan de Nederlandse Zandmotor of drijvende woningen; zodra ze hun waarde bewijzen, openen ze de deur naar grootschalige toepassing.
  • Noodfinanciering na rampen: direct na een crisis komt vaak geld beschikbaar, waardoor projecten in korte tijd kunnen worden uitgevoerd.

Als zulke momenten tijdig worden herkend en benut, kunnen ze een enorme versnelling teweegbrengen in de klimaatbestendigheid van Europa.

Zo ziet dat eruit in de praktijk

De studie laat zien hoe in heel Europa dergelijke vensters klimaatadaptatie al versneld hebben:

  • Onderhoud aan verouderde stuwdammen en stormvloedkeringen biedt landen de kans om klimaatbestendige ontwerpen meteen mee te nemen in grote renovaties. Er zijn 59 dammen in Europa geïdentificeerd die mogelijk binnenkort onderhoud nodig hebben, voornamelijk in het Verenigd Koninkrijk, Spanje en Duitsland.
  • Na de overstromingen in Duitsland (2021) en Slovenië (2023) kwam veel herstelgeld beschikbaar. Dit creëerde een kort maar belangrijk venster om sterker en slimmer terug te bouwen.
  • Nederlandse innovaties, zoals de Zandmotor en amfibische of drijvende woningen, worden inmiddels elders in Europa opgepakt. Lokale pilots laten zien hoe experimenten kunnen uitgroeien tot volwaardige adaptatiemaatregelen.
  • Veranderende publieke opinie na extreme weersituaties geeft tijdelijk extra ruimte voor politiek en bestuurlijk lef — al neemt die steun vaak weer af na verloop van tijd.

Waarom we deze kansen niet mogen missen

Kansenvensters zijn niet blijvend. Ze sluiten wanneer politieke aandacht verschuift, budgetten opdrogen of onderhoudscycli voorbij zijn. Het onderzoek laat zien dat beleidsmakers veel winst kunnen boeken door zulke momenten vooraf in hun adaptatie plannen op te nemen. Daardoor kunnen maatregelen klaarstaan en direct worden uitgevoerd zodra de omstandigheden gunstig worden.

Hoofdauteur Valeria Di Fant (Deltares, Universiteit Utrecht) zegt hierover: “Als je weet wanneer bepaalde kansen zich mogelijk voordoen, kun je je erop voorbereiden. Dat maakt het veel makkelijker om op het juiste moment in actie te komen en belangrijke kansen niet te missen.”

Belangrijkste inzichten uit het onderzoek

  • Europa biedt nu al veel meer kansen om adaptatie te versnellen dan vaak wordt aangenomen.
  • Deze kansen ontstaan door onderhoudscycli, innovaties, rampen, nieuwe beleidskaders en veranderende publieke steun.
  • Door ze mee te nemen in adaptieve planning voor klimaatadaptatie kunnen overheden sneller, flexibeler en effectiever reageren.
  • Slim gebruik van deze momenten maakt adaptatie creatiever en breder toepasbaar.

Over het onderzoek

Het onderzoek is uitgevoerd door Deltares, Universiteit Utrecht, International Institute for Applied Systems Analysis (IIASA) en de Vrije Universiteit Amsterdam, met steun van het EU Horizon 2020 programma Pathways2Resilience.

Deze pagina delen.