Gevolgen van klimaatrisico's voor publieke veiligheid

De onderzoekers geven aan dat alleen een integrale aanpak, zowel in de voorbereiding als in de daadwerkelijke respons, kan voorkomen dat samenloop van dreigingen leidt tot grote maatschappelijke ontwrichting.

Het klimaat verandert snel. Extreme hitte, langdurige droogte en andere weersextremen komen niet alleen vaker voor, maar worden ook intenser. Daardoor nemen verstoringen door zulke omstandigheden toe. Als verschillende klimaatdreigingen samenvallen, versterken de effecten elkaar. Zo kan droogte bijvoorbeeld leiden tot natuurbrandgevaar, druk op de drinkwatervoorziening én schade aan infrastructuur.

Daarnaast wijzen de onderzoekers op zogeheten cascade effecten: problemen die zich vanuit één sector razendsnel uitbreiden naar andere. Denk aan uitval van stroom of telecom, vastlopende mobiliteit of extra druk op de zorg. Zulke effecten kunnen tegelijk meerdere regio’s raken en het vermogen om snel te handelen ernstig beperken.

Klimaatdreigingen zijn complexer dan traditionele crises

Deltares-onderzoeker en projectleider Margreet van Marle: “Klimaatdreigingen verschillen van andere dreigingen doordat ze vaak een groot gebied beslaan, lang aanhouden en lastig te voorspellen zijn. Uitval van vitale infrastructuur, zoals energie of telecom, werkt direct door naar andere sectoren en kan snel leiden tot grote maatschappelijke gevolgen. Daarom is het essentieel om strategieën te ontwikkelen die ook werken bij langdurige, onvoorspelbare en gelijktijdige gebeurtenissen.”

De onderzoekers hebben gekeken naar een scenario waarbij verschillende cascade effecten tegelijkertijd plaatsvinden. Zo leidde één natuurbrand in de oefening tot een reeks verstoringen: in een klein gebied viel de stroom uit, waardoor na twee uur ook de telecom uitviel.

Tegelijkertijd resulteerde dit in het scenario tot stroomuitval in een grote zorginstelling. Tijdens de doorleving moesten de crisispartners bepalen hoe zij, vanuit hun eigen rol en verantwoordelijkheid, de juiste keuzes maakten om deze problemen te prioriteren en aan te pakken.

De inzichten in het onderzoek 'Klimaatdreigingen, bijbehorende cascade-effecten en gevolgen voor crisisrespons' laten zien dat crisisbeheersing moet verschuiven van een aanpak per afzonderlijk incident naar een integrale benadering van gelijktijdige crises. Dit vraagt om een betere voorbereiding op samenloop van gebeurtenissen, schaarste en onderlinge afhankelijkheden.

Het is essentieel om strategieën te ontwikkelen die ook werken bij langdurige, onvoorspelbare en gelijktijdige gebeurtenissen.

Margreet van Marle, onderzoeker / projectleider Deltares

Eerder en intensiever samenwerken

NIPV-onderzoeker en medeauteur Edith Leentvaar: “We weten dat er cascade-effecten zijn, we weten dat we moeten samenwerken, en toch zie je dat we crises in Nederland nog gefragmenteerd aanpakken. De uitdaging voor crisisbeheersing is dat we in voorbereiding én in respons veel meer moeten komen tot een integrale benadering.”

Een belangrijke conclusie uit het onderzoek is dat veiligheidsregio’s en betrokken organisaties al in de voorbereidingsfase eerder en intensiever moeten samenwerken. Door gezamenlijk scenario’s uit te werken, te oefenen met meerdere gelijktijdige incidenten en vooraf na te denken over keuzes bij schaarste, wordt voorkomen dat organisaties tijdens een crisis vooral vanuit hun eigen processen handelen.

Daarnaast is meer bovenregionale afstemming noodzakelijk, omdat de effecten van klimaatgerelateerde incidenten zich zelden beperken tot één regio. Dat vraagt niet alleen om gezamenlijke besluitvorming, maar ook om vooraf duidelijke afspraken over gezamenlijke communicatie.

Het onderzoek benadrukt dat organisaties (beleidsmakers, crisisorganisaties, netbeheerders, kennisinstellingen) nu al belangrijke stappen kunnen zetten door risico’s en onderlinge afhankelijkheden expliciet in kaart te brengen, samen te oefenen met complexe scenario’s en zo handelingsperspectieven te ontwikkelen voor langdurige of onvoorspelbare crises.

Daarnaast bevelen de onderzoekers aan om handelingsperspectieven te ontwikkelen die beter aansluiten bij onzekerheid, langdurige crises en situaties waarin informatie beperkt of onduidelijk is. Ook wordt gevraagd om meer aandacht voor sociaal kwetsbare groepen, omdat zij extra risico lopen tijdens extreme weersituaties. 

Onderdeel van het programma Klimaatveiligheid

Dit onderzoek is uitgevoerd door Deltares, TNO en het NIPV in opdracht van het programma Klimaatveiligheid. Dit programma richt zich op het verhogen van kennis, beter samenwerken en professionaliseren op het gebied van klimaatveiligheid binnen de veiligheidsregio’s .