Inzicht in zoet, brak en zout oppervlaktewater: gezamenlijke metingen in Zeeland
Met de Deltares Aquality App is in Zeeland een fijnmazig beeld ontstaan van de ruimtelijke en seizoensmatige verdeling van zoet, brak en zout oppervlaktewater. Sinds de Provincie Zeeland in 2022 startte met een participatieve meetcampagne verzamelden agrariërs, burgers en studenten ruim 6000 EC‑metingen, die in de app werden opgeslagen.
De campagne begon vanuit het idee dat zelf meten niet alleen cijfers oplevert, maar vooral meer inzicht en bewustwording creëert bij landbouwers over hun watersysteem als geheel. Dat horen we ook terug: door het meten van EC gaan landbouwers breder nadenken over waterkwaliteit, waterbeheer en de dynamiek van hun omgeving.
De analyse van de verzamelde gegevens maakt de belangrijkste zoet‑zoutovergangen zichtbaar en biedt handvatten voor maatregelen die de structurele zoetwaterbeschikbaarheid kunnen verbeteren.
De brede deelname versterkt bovendien het begrip van het lokale watersysteem en draagt bij aan draagvlak voor beleid en praktijk. De ervaringen in Zeeland laten zien dat deze aanpak ook in andere gebieden toepasbaar is om watergangen en watersystemen beter te karakteriseren.
Achtergrond en doel
De Provincie Zeeland werkt aan de opgave om de zoetwatervoorziening in de verziltende delta structureel te borgen. Tot op heden zijn relatief weinig gegevens beschikbaar van de verspreiding van zoet, brak en zout water in het oppervlaktewatersysteem.
Om sneller, fijnmaziger én met draagvlak inzicht te krijgen in het ruimte-tijdpatroon van zout en zoet water in het oppervlakte- en drainwater, heeft de Provincie agrariërs, natuurorganisaties, burgers en studenten gevraagd om EC-metingen te verrichten met de Deltares Aquality App.
Na ruim vier jaar intensief meten is een dataset ontstaan waarmee nieuwe inzichten worden verkregen over de zoet-zout voorkomens in het oppervlaktewater van Zeeland.
Quickscan resultaten
Uit de Quickscan‑analyse van bijna 6000 EC‑metingen blijkt dat het zoutgehalte in het Zeeuwse oppervlaktewater sterk varieert in ruimte en tijd. Er is een duidelijk seizoenspatroon zichtbaar, met hogere waarden in de zomer en lagere in de winter.
De metingen laten bovendien een samenhang zien met weersomstandigheden, hoogteligging en de invloed van grondwater. Lagergelegen meetlocaties vertonen gemiddeld hogere EC‑waarden door een grotere (zilte) kweldruk, en op plekken waar het zoet‑zoutgrensvlak ondiep ligt worden eveneens hogere EC‑waarden in het oppervlaktewater gemeten.
Met de EC-meters meten boeren zelf wat het zoutgehalte is in de sloten rondom hun bedrijf. Dat levert naast cijfers, vooral inzicht en bewustwording op over het eigen watersysteem. Heel waardevol! Bovendien zorgen het ‘samen meten’ en dezelfde waarneming voor een laagdrempelige start van het gesprek tussen boer en overheid en kunnen we samen tot gerichte maatregelen komen.
Arno Vael, gedeputeerde Provincie Zeeland
Typeringen van waterlichamen
De EC‑metingen uit de Aquality App zijn gebruikt om de Zeeuwse watergangen te typeren. Op basis van de mediane EC‑waarden in zomer en winter kunnen watergangen worden onderscheiden als structureel zoet, brak of zout, of als watergangen die seizoensmatig van karakter veranderen (zie Figuur).
Door lokaal in te zoomen op de getypeerde meetlocaties en daarbij rekening te houden met de stroomrichting van de watergangen, is het mogelijk om overgangszones tussen altijd zoete en niet-altijd zoete watergangen te identificeren. Deze overgangszones kunnen kansen zichtbaar maken voor het treffen van maatregelen om het zoete en zoute water gescheiden te houden.
Tevens biedt het aanknopingspunten voor locaties waar mogelijk zoet oppervlaktewater beschikbaar is om boven of ondergronds op te slaan.
Inzicht op perceel niveau
Uit de analyse blijkt dat ECmetingen van drainwater een direct beeld geven van het zoutgehalte in het ondiepe grondwatersysteem. Ze bieden daarmee inzicht in de ligging en dynamiek van het zoetzoutgrensvlak en in de invloed van zoute kwel, neerslag en droogte.
Door deze metingen via de Aquality App vast te leggen, ontstaat een waardevolle dataset waarmee agrariërs beter kunnen inschatten hoe zoutbelasting op hun percelen ontstaat en welke maatregelen kunnen helpen om zoet water vast te houden.
Wil je zelf aan de slag met meten in Zeeland en zo je bijdrage leveren? Dan kun je contact opnemen met Yves Bonné, hij is projectleider water Zeeuwse integrale gebiedenaanpak (ZIGA).
