Naar hoofdcontent

Door financiële barrières voor natuurherstel te onderzoeken aan de hand van Nederlandse en internationale praktijkvoorbeelden, waaronder de Marker Wadden en projecten in de Eems-Dollard, laat zij zien hoe deze barrières kunnen worden doorbroken. De inzichten bieden handvatten voor beleidsmakers, investeerders en natuurbeheerders die natuurherstel op grotere schaal willen realiseren.

Waarom Nature-based Solutions vaak vastlopen

Nature-based Solutions worden wereldwijd gezien als een belangrijk onderdeel van de aanpak van klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en waterveiligheidsvraagstukken. Toch blijft grootschalige toepassing vaak achter. Uit het promotieonderzoek van Lieke Hüsken blijkt dat financiële barrières voor natuurherstel meestal geen geldprobleem zijn, maar een institutioneel vraagstuk. Door financiële barrières te onderzoeken aan de hand van Nederlandse en internationale praktijkvoorbeelden laat zij zien welke combinaties van financiering, governance en samenwerking nodig zijn om natuurherstel op grotere schaal mogelijk te maken.

Geen gebrek aan geld, maar aan passende bekostiging voor projecten

Wereldwijd wordt momenteel ongeveer USD 200 miljard per jaar geïnvesteerd in Nature-based Solutions. Om internationale klimaat-, biodiversiteits- en natuurhersteldoelen te halen moet dit volgens recente schattingen stijgen naar USD 542 miljard per jaar in 2030 en USD 737 miljard per jaar in 2050. Tegelijkertijd gaat naar schatting nog altijd USD 7 biljoen per jaar naar activiteiten die natuur en ecosystemen aantasten.

Volgens het onderzoek vertelt deze investeringskloof slechts een deel van het verhaal. Het grootste probleem is vaak niet de beschikbaarheid van kapitaal, maar de vraag wie uiteindelijk betaalt voor natuurherstel. Nature-based Solutions leveren voordelen op voor veel verschillende partijen, zoals verbeterde waterkwaliteit, waterveiligheid, biodiversiteit, recreatie en klimaatbestendigheid. Omdat deze baten verspreid zijn over meerdere partijen, blijkt het vaak lastig om tot duurzame betalingsstromen voor aanleg, beheer en onderhoud te komen.

Lieke duikt in de complexiteit van de problematiek, waar anderen hun vingers niet aan durven te branden. Daarmee brengt ze nieuwe perspectieven in een debat dat vaak te simplistisch wordt gevoerd

Heleen Vreugendenhil, senior onderzoeker Deltares en associate professor aan de Technische Universiteit Delft

Rijpdijk, Dollard
Rijpdijk, Dollard

Leren van de Marker Wadden en Eems-Dollard

Ondanks de brede consensus in zowel de wetenschappelijke literatuur als de praktijk dat financiële barrières een belangrijke belemmering vormen voor nature-based solutions, zijn sommige projecten er wel in geslaagd deze uitdagingen te overwinnen. Juist daarom vormden de Marker Wadden en projecten binnen het programma Eems-Dollard 2050 een interessant vertrekpunt voor dit onderzoek. Deze zogenoemde ‘afwijkende cases’ laten zien dat grootschalig natuurherstel mogelijk is, ondanks hoge kosten, ecologische onzekerheden en complexe bestuurlijke omstandigheden.

De eerste fase van de Marker Wadden vertegenwoordigde een investering van circa €80 miljoen. Het project werd mogelijk gemaakt door een combinatie van publieke middelen, bijdragen van Natuurmonumenten en filantropische financiering. Daarbij werd ongeveer 39 procent van de projectkosten gedekt door bijdragen van Natuurmonumenten en de Nationale Postcode Loterij. Daarnaast bleek dat de basis voor het project al meer dan tien jaar vóór de eerste aanleg werd gelegd, door beleidsontwikkeling, kennisontwikkeling, coalitievorming en het creëren van een gedeelde toekomstvisie voor het gebied.

De projecten in de Eems-Dollard tonen bovendien aan dat niet alleen geldstromen bepalend zijn voor succes. Ook sediment, grond, vergunningen, kennis en expertise bleken cruciale middelen om projecten mogelijk te maken. In verschillende gevallen waren deze niet-financiële middelen zelfs bepalender voor succes dan de beschikbaarheid van geld alleen.

Nieuwe financieringsvormen bieden kansen, maar creëren ook nieuwe dilemma's

Nieuwe financieringsvormen, zoals blended finance-constructies, biodiversiteitscredits en publiek-private samenwerkingen, bieden kansen om meer middelen beschikbaar te maken voor natuurherstel. Tegelijkertijd laat het onderzoek zien dat deze constructies nieuwe spanningen kunnen introduceren.

De Marker Wadden vormen hiervan een concreet voorbeeld. De filantropische bijdrage van de Nationale Postcode Loterij speelde een belangrijke rol bij het realiseren van het project, maar ging gepaard met voorwaarden over de betrokkenheid van partijen en de toekomstige exploitatie van het gebied. Daarmee laat de case zien dat financiële arrangementen niet alleen bepalen óf een project doorgaat, maar ook invloed kunnen hebben op besluitvorming, verantwoordelijkheden en de verdeling van zeggenschap.

Vergelijkbare vragen spelen bij nieuwe marktinstrumenten zoals koolstof- en biodiversiteitscredits. Wanneer natuurwaarden financieel verhandelbaar worden, ontstaat het risico dat de focus verschuift naar effecten die relatief eenvoudig meetbaar zijn, zoals CO₂-opslag. Andere belangrijke publieke waarden, zoals biodiversiteit, landschapskwaliteit of waterveiligheid, kunnen daardoor onder druk komen te staan.

Financiële innovatie alleen niet voldoende

Het onderzoek benadrukt daarom dat financiële innovatie alleen niet voldoende is. Minstens zo belangrijk zijn goede governance, transparante afspraken en institutionele arrangementen die maatschappelijke en ecologische doelen blijven borgen. De vraag is uiteindelijk niet alleen hoe we meer geld naar natuurherstel krijgen, maar ook hoe we ervoor zorgen dat maatschappelijke en ecologische doelen leidend blijven zodra private belangen onderdeel worden van de financieringsconstructie.

Overcoming financial barriers to Nature-based Solutions, omslag
Overcoming financial barriers to Nature-based Solutions, omslag

Deltares en samenwerking

Dit promotieonderzoek werd uitgevoerd door Lieke Hüsken, vanuit Deltares en de faculteit Techniek, Bestuur en Management (TBM) van de Delft University of Technology. Het onderzoek werd mede mogelijk gemaakt door financiering vanuit het Europese onderzoeksproject REST-COAST en door een financiële bijdrage van Deltares.

Sinds haar start bij Deltares in 2018 werkt Hüsken op het snijvlak van economie, waterbeheer, klimaatadaptatie en natuurherstel. De komende jaren zet zij haar expertise verder in voor onderzoek naar de financiering en bekostiging van nature-based solutions en ecosystemen, met als doel kennis te ontwikkelen die overheden, terreinbeheerders en andere partijen helpt natuurherstel op grotere schaal mogelijk te maken.

Het onderzoek werd uitgevoerd in samenwerking met overheden, natuurorganisaties, kennisinstellingen en praktijkpartners in binnen- en buitenland. De onderzochte praktijkvoorbeelden omvatten onder meer de Marker Wadden, het programma Eems-Dollard 2050 en diverse internationale natuurherstelprojecten.

Meer lezen over dit onderwerp

Deze pagina delen.