Toekomstige generaties meenemen in waterveiligheidskeuzes
Bij investeringen in waterveiligheid kijken we vaak vooral naar kosten en baten binnen de levensduur van een maatregel. Maar wat gebeurt er daarna? Nieuw onderzoek van Deltares en de Vrije Universiteit Amsterdam laat zien dat juist die lange termijn en de gevolgen voor toekomstige generaties de uitkomst van keuzes wezenlijk kan veranderen.
In een studie gepubliceerd in Climate Risk Management is voor het eerst in een realistische casus berekend wat het kost om later van adaptatiestrategie te moeten veranderen. Die zogeheten overstapkosten blijken in sommige scenario’s aanzienlijk en kunnen zelfs hoger uitvallen dan de oorspronkelijke investering.
Casus: de klimaatdijk in Den Helder
De onderzoekers analyseerden een plan voor een klimaatdijk in het Dijkkwartier in Den Helder. Dit is een brede, robuuste dijk waarop woningen worden gebouwd. De dijk is ontworpen om zeespiegelstijging tot 3,5 meter op te vangen, en kan later worden aangepast tot circa 5 meter. Deze multifunctionele oplossing combineert waterveiligheid met woningbouw en ruimtelijke kwaliteit.
Tegelijkertijd brengt juist die combinatie ook mogelijke risico’s met zich mee. Als de zeespiegel verder stijgt dan verwacht, moeten woningen mogelijk worden verwijderd en moet een andere maatregel worden ingezet. In het onderzoek, werd deze maatregel vergeleken met standaard dijkversterking, waarbij de dijk incrementeel verhoogd wordt en nieuwe woningbouw alleen achter de dijk plaatsvindt, in plaats van erop. Bij deze optie zijn er geen overstapkosten.
Overstapkosten kunnen verschil maken
Als de mate van zeespiegelstijging beperkt blijft, dan heeft de klimaatdijk ruim meer baten dan standaard dijkversterking, met name door ruimtelijke kwaliteit en inkomsten uit extra woningvoorraad. Bij een hogere mate van zeespiegelstijging waarbij de dijk niet toereikend is, zijn de kosten van de overstap mogelijk ingrijpend.
Kosten ontstaan onder meer door het slopen van huizen, compensatie van bewoners, besluitvorming en het opnieuw inrichten van de dijk. In extreme scenario’s kunnen deze kosten oplopen tot een veelvoud van de initiële investering.
Hoewel de mate van zeespiegelstijging waarbij deze overstap nodig is, waarschijnlijk nog lang duurt, beïnvloeden de overstapkosten wel degelijk de economische afweging. Zeker bij minder robuuste maatregelen kunnen ze doorslaggevend zijn bij de keuze voor een strategie.
“We laten zien dat keuzes die vandaag logisch lijken, morgen veel duurder kunnen uitpakken. Door overstapkosten mee te nemen, krijg je een eerlijker beeld van wat een maatregel echt betekent voor toekomstige generaties,” zegt hoofdauteur Anoek van Tilburg (Deltares / VU).
We laten zien dat keuzes die vandaag logisch lijken, morgen veel duurder kunnen uitpakken.
Anoek van Tilburg (Deltares / VU)
Welzijn van toekomstige generaties centraal
Een belangrijk onderdeel van het onderzoek is het expliciet meenemen van het welzijn van toekomstige generaties. Dat deden de onderzoekers op meerdere manieren:
- kosten en baten zijn uitgesplitst per generatie
- lange tijdshorizonnen tot 275 jaar zijn meegenomen
- verschillende methoden zijn gebruikt om toekomstige kosten en baten te waarderen
Daaruit blijkt dat de gekozen “rekenmethode” sterk bepaalt hoeveel gewicht toekomstige effecten krijgen. Als die zwaarder meewegen, worden overstapkosten belangrijker en verandert soms ook welke maatregel als beste uit de bus komt.
Bovendien toont het presenteren van de resultaten per generatie, dat de maatregel niet voor alle generaties even gunstig uitpakt afhankelijk van de sociaaleconomische ontwikkelingen: wanneer de bevolkingsaantallen in Den Helder afnemen, brengt de klimaatdijk meer kosten dan baten voor enkele toekomstige generaties.
Meer inzicht voor adaptatiebeslissingen
De studie laat zien dat economische analyses breder moeten kijken dan alleen de korte termijn. Dit betekent niet dat de klimaatdijk geen aantrekkelijke klimaatadaptatiemaatregel is: de voorkeursoptie hangt af van het gewicht dat wordt toegekend aan het welzijn van toekomstige generaties.
Het expliciet meenemen van overstapkosten en generatie specifieke effecten maakt afwegingen vooral transparanter en creëert een realistischer beeld van de gevolgen van keuzes. De methode sluit goed aan bij adaptatie-aanpakken zoals Dynamic Adaptive Policy Pathways (DAPP), waarin stapsgewijs wordt gewerkt aan robuuste strategieën voor een onzekere toekomst.
Onderdeel van Europees project
Het onderzoek maakt deel uit van het promotieonderzoek van Anoek van Tilburg naar het expliciet meenemen van verdelingseffecten in economische analyses.
Het is uitgevoerd binnen het ACCREU-project, een Europees onderzoeksproject dat zich richt op het verbeteren van economische analyses van klimaatverandering en klimaatadaptatie, waarin Deltares samenwerkt met de Vrije Universiteit Amsterdam.
Relevantie voor beleid
De belangrijkste boodschap van de onderzoekers is om te laten zien dat wie vandaag investeert in waterveiligheid, ook de mogelijkheden van toekomstige generaties beïnvloedt.
Door die effecten expliciet mee te nemen, kunnen beleidsmakers beter onderbouwde en flexibelere keuzes maken en voorkomen dat later dure correcties nodig zijn.
