Fundamentele keuzes nodig over water, ruimte en landgebruik

Eindrapport Tweede herijking Deltaprogramma

De afgelopen zomer liet opnieuw zien hoe kwetsbaar Nederland is voor langdurige droogte, zoetwatertekorten en oprukkende verzilting. Tegelijkertijd nemen de risico's van extreme neerslag, hoge rivierafvoeren en zeespiegelstijging toe. De herijking concludeert dat het huidige beleid onvoldoende is om deze ontwikkelingen het hoofd te bieden. Volgens deltacommissaris Co Verdaas is een koerswijziging nodig. Naast technische oplossingen zijn ook ruimtelijke keuzes en aanpassingen in het gebruik van ons land onvermijdelijk. Dat betekent onder meer het verminderen van de watervraag, ruimte reserveren voor rivieren en landgebruik aanpassen aan hogere zoutconcentraties in kustgebieden.

Droogte vraagt om bredere aanpak

Een belangrijk thema in de herijking is de toenemende droogte. Uit onderzoek van onder andere Deltares blijkt dat de huidige zoetwatermaatregelen wel degelijk effect hebben, maar niet voldoende zijn om toekomstige tekorten te voorkomen.

Marjolein Mens, droogte expert bij Deltares benadrukt: "De maatregelen uit het Deltaprogramma hebben geholpen om de impact van de droge zomer van 2026 te beperken. Maar de opgave is erg groot: klimaatverandering gaat sneller dan verwacht en dit heeft grote gevolgen. Daarom moeten we niet alleen investeren in wateraanvoer en technische oplossingen, maar ook landgebruik en watergebruik aanpassen op frequentere droogtes. Denk aan het beter vasthouden van water, het anders inrichten van gebieden die te maken krijgen met hogere zoutconcentraties, en keuzes maken welke gebieden op zoetwateraanvoer kunnen blijven rekenen.

We moeten niet alleen investeren in wateraanvoer en technische oplossingen, maar ook landgebruik en watergebruik aanpassen op frequentere droogtes.

Marjolein Mens, droogte expert Deltares

Keuzes voor een klimaatbestendige delta

De komende jaren zijn ingrijpende keuzes nodig. De herijking wijst onder meer op de noodzaak om tijdig voorbereidingen te treffen voor nieuwe veiligheidsmaatregelen rond de Rijn-Maasmonding, de zoetwaterbeschikbaarheid rond het IJsselmeer en de gevolgen van een stijgende zeespiegel.

Marjolijn Haasnoot, expert klimaatadaptatie bij Deltares en lid van de wetenschappelijke reviewcommissie van de herijking, legt uit: "Klimaatadaptatie betekent vooruitdenken. Beslissingen over ruimtelijke inrichting, waterbeheer en infrastructuur hebben vaak effecten die tientallen jaren doorwerken. Daarom is het belangrijk om verschillende toekomstscenario’s en adaptatiepaden uit te werken om richtinggevende en onvermijdelijke keuzes te maken. Alleen zo kunnen we tijdig handelen en bijsturen wanneer omstandigheden veranderen. Zo bleek uit onze analyses dat enige vorm van meeveranderen, door ruimte te geven aan het water en landgebruik aan te passen, noodzakelijk is voor een klimaatbestendig Nederland. "

Het is belangrijk om verschillende toekomstscenario’s en adaptatiepaden uit te werken om richtinggevende en onvermijdelijke keuzes te maken.

Marjolijn Haasnoot, expert klimaatadaptatie Deltares

Deltares leverde inhoudelijke basis

Deltares werkte vanaf eind 2024 intensief mee aan de voorbereiding en uitvoering van de herijking. Verschillende onderzoekers namen deel aan het projectteam en leverden inhoudelijke en methodologische ondersteuning. Daarnaast droeg Deltares bij aan de werkateliers waarin de samenhang tussen waterveiligheid, zoetwaterbeschikbaarheid, ruimtelijke ontwikkeling en andere maatschappelijke opgaven centraal stond.

Als inhoudelijke onderbouwing voor de herijking stelde Deltares samen HKV en staf Deltacommissaris drie achtergrondrapporten op:

• Samenhang in Beeld – een analyse van de samenhang tussen de verschillende opgaven binnen het Deltaprogramma;

• Doorkijk 2100: Keuzes over water en ruimte op de lange termijn – een verkenning van integrale ontwikkelrichtingen voor Nederland richting 2100

• (Wat als...? Verkenning naar hoe ons voor te bereiden op potentiële gamechangers – een studie naar ontwikkelingen die grote gevolgen kunnen hebben voor de Nederlandse delta.

De drie rapporten zijn vandaag samen met het eindadvies van de deltacommissaris gepubliceerd.

Over de herijking

Elke zes jaar voert het Deltaprogramma een herijking uit. Want: Nederland verandert, het klimaat verandert en er ontstaat nieuwe kennis en nieuwe inzichten. Via een gestructureerde aanpak onderzoeken de partners van de Deltaprogramma in hoeverre het nodig is om de koers van het Deltaprogramma daarop aan te passen.

Voortbouwen op eerder Deltares-onderzoek

De herijking bouwt onder andere voort op een reeks onderzoeken waaraan Deltares de afgelopen jaren heeft gewerkt. Zo onderzocht Deltares de gevolgen van toenemende droogte en verzilting voor Nederland, de toekomstige zoetwaterbeschikbaarheid in de Rijn-Maasmonding en mogelijke maatregelen om zoutindringing vanuit zee te beperken. Ook werkt Deltares aan kennis over richtinggevende keuzes van het watersysteem in samenhang, en klimaatbestendige inrichting van steden en regio's, wateroverlast door extreme neerslag en langetermijnstrategieën voor zeespiegelstijging.