Extra maatregelen nodig om Venetië te beschermen tegen zeespiegelstijging

MoSE biedt bescherming, maar kent grenzen

Sinds 2020 wordt Venetië beschermd door het MoSE-systeem: drie beweegbare stormvloedkeringen bij de openingen van de lagune. Bij extreem hoog water sluiten deze keringen de stad tijdelijk af van de Adriatische Zee.

Daarmee worden grootschalige overstromingen voorkomen, zoals die van 1966, die aanleiding was voor decennia aan planvorming en uiteindelijk de bouw van MoSE. Het systeem functioneert momenteel goed, maar zeespiegelstijging zet MoSE steeds vaker onder druk.

Bij een zeespiegelstijging van circa 0,5 meter zouden de keringen al tot twee maanden per jaar gesloten moeten zijn. Dat heeft grote gevolgen voor de waterkwaliteit van de lagune, het ecosysteem, de scheepvaart, de haven en het toerisme.

Ook neemt de kans op storingen toe en zijn aanvullende riool- en pompsystemen nodig om het waterpeil in de lagune te beheersen. Onderzoekers schatten dat MoSE, mits aangevuld met extra maatregelen, effectief kan blijven tot ongeveer 1,25 meter zeespiegelstijging. Daarna zijn ingrijpendere en transformatieve keuzes noodzakelijk.

Zeespiegelstijging raakt Venetië hard

Venetië is bijzonder kwetsbaar. Meer dan de helft van de stad ligt momenteel tussen 0,8 en 1,2 meter boven gemiddeld zeeniveau, terwijl het getijverschil oploopt tot ongeveer één meter.

Projecties op basis van het zesde IPCC‑rapport laten zien dat de mondiale zeespiegel in 2100 kan stijgen met ongeveer 0,4 meter bij sterke klimaatmitigatie (SSP1‑RCP2.6) en 0,8 meter of meer bij hoge emissies (SSP5‑RCP8.5).

Nog grotere stijgingen op langere termijn zijn niet uit te sluiten. Zonder bescherming zou bij dergelijke scenario’s een groot deel van de historische binnenstad dagelijks onder water staan tijdens hoge getijden.

Vier routes voor de toekomst

In een recente studie, gepubliceerd in de journal Nature Scientific Reports, analyseerden onderzoekers verschillende langetermijn-adaptatiestrategieën voor Venetië:

Open lagune met aanvullende maatregelen

Voortzetting van het huidige MoSE-systeem, gecombineerd met lokale aanpassingen zoals verhoogde gebouwen, mobiele waterkeringen en aangepaste openbare ruimte. Deze strategie biedt flexibiliteit, maar koopt vooral tijd.

Bescherming van de stad met dijken

Het aanleggen van een dijkring rond het historische centrum, los van de rest van de lagune, in combinatie met pompen en aangepast waterbeheer. Deze optie kan nodig worden bij meer dan 0,5 meter zeespiegelstijging.

Afsluiten van de lagune

Een ‘superdijk’ die de volledige lagune afsluit van zee. Deze strategie zou Venetië zelfs bij meerdere meters zeespiegelstijging kunnen beschermen, maar heeft grote gevolgen voor natuur, landschap, cultuur en economie.

Gecontroleerd terugtrekken

Bij zeer grote zeespiegelstijging, naar verwachting boven circa 4,5 tot 5 meter, na 2300 kan verplaatsing van bewoners en erfgoed (‘managed retreat’) onvermijdelijk worden. Venetië verandert dan fundamenteel van functie en betekenis.

Kosten, timing en maatschappelijke keuzes

De aanleg van MOSE kostte circa 6 miljard euro. Nieuwe maatregelen zijn eveneens kostbaar: dijken rond de stad worden geschat op 0,5 tot 4,5 miljard euro, het afsluiten van de lagune op meer dan 30 miljard euro en verplaatsing van (delen van) de stad op tot 100 miljard euro.

Deze bedragen laten culturele en historische waarden nog buiten beschouwing. Daarnaast geldt dat grootschalige ingrepen 30 tot 50 jaar voorbereiding en realisatie vergen. Tijdig beginnen is daarom essentieel.

Breder dan Venetië

Volgens auteur / onderzoeker Valeria Di Fant (Deltares, Universiteit Utrecht) laat Venetië zien dat er technisch gezien veel mogelijk is, mits samenleving en politiek bereid zijn te investeren: “Extra grootschalige adaptatiemaatregelen zijn nodig om Venetië te laten overleven. Elke keuze vraagt om een zorgvuldige afweging tussen veiligheid, economie, ecosystemen, erfgoed en cultuur.”

Auteur Marjolijn Haasnoot (onderzoeker Deltares en Universiteit Utrecht) benadrukt dat de lessen verder reiken dan Italië: “Venetië is uniek, maar de uitdaging is universeel. Alle laaggelegen kustgebieden doen er goed aan nu al na te denken over lange termijn zeespiegelstijging. Vroege keuzes vergroten het handelingsperspectief en maken investeringen duurzamer.”

Kort samengevat

Venetië kan niet op één oplossing vertrouwen. Extra maatregelen zijn noodzakelijk, kosten geld en vragen om tijdige besluitvorming. Door nu te investeren in aanvullende bescherming en accommodatie kan de levensduur van MoSE worden verlengd.

Op de langere termijn zijn fundamentele keuzes nodig: de stad beschermen met dijken, de lagune afsluiten, of bij extreme stijging delen van Venetië gecontroleerd loslaten.