Naar hoofdcontent

De workshop werd georganiseerd onder de vlag van het onderzoeksprogramma JCAR ATRACE en bouwt voort op de lessen van onder meer de overstromingen in Limburg in de zomer van 2021 en in het stroomgebied van de Vesdre in België en de Ahr in Duitsland. Ook meer recente gebeurtenissen in Europa (zoals in Valencia en Hauts-de-France) onderstrepen volgens de deelnemers dat herstel geen technische exercitie is, maar een langdurig en complex maatschappelijk proces.

Herstel begint bij mensen

Een van de belangrijkste boodschappen uit de workshop is dat herstel in de eerste plaats over mensen gaat. Slachtoffers van overstromingen zijn vaak getraumatiseerd en hebben hun woning, inkomen of sociale netwerk verloren. Vroege aandacht voor basisbehoeften zoals huisvesting, voedsel en psychosociale ondersteuning is daarom essentieel. Pas wanneer deze basis op orde is, kan structureel herstel vorm krijgen.

Een proces van tien tot vijftien jaar

Tijdens de workshop benadrukten sprekers dat herstel meestal tien tot vijftien jaar in beslag neemt. Dat lange tijdsperspectief staat vaak op gespannen voet met de wens van bewoners en bestuurders om zo snel mogelijk terug te keren naar de oude situatie. De behoefte aan snel herstel maakt het lastig om tegelijkertijd te werken aan duurzame oplossingen die toekomstige schade beperken. Duidelijke communicatie over deze uitdaging en het geduld dat daar bij komt kijken is volgens de deelnemers erg belangrijk om vertrouwen te behouden.

Openingstoespraak door Anne-Catherine Dalq, Minister voor Landbouw, Landelijkheid, Natuur, Jacht, Visserij en Bossen in België (foto's door: Melanie LeMahieu)

Plannen loont, zelfs bij extreme gebeurtenissen

De overstromingen in onder meer het Vesdre- en Ahrdal laten zien dat het onmogelijk is om volledig voorbereid te zijn op uitzonderlijke waterstanden. Toch bleek uit de discussies dat regio’s met vooraf vastgestelde herstelkaders sneller en doelgerichter kunnen handelen. Internationale voorbeelden, zoals het Franse ‘resilience continuum’ (waarbij voorbereiding, crisisrespons, herstel en langetermijnadaptatie in elkaar overlopen en elkaar beïnvloeden) en de vijf herstel­fasen van Birkmann (onderscheid tussen noodfase, stabilisatiefase, tijdelijk herstel, wederopbouw en transformatie).

Guido Orthen, burgemeester van Bad Neuenahr‑Ahrweiler en onlangs verkozen lid van het parlement van Rijnland‑Palts, werd tijdens dag 3 van de workshop geïnterviewd door de Vlaamse televisiepersoonlijkheid Jan Leyers over zijn ervaringen rondom het herstel.

Lokale kennis centraal, met steun van hoger niveau

Een terugkerende les is dat lokale overheden hun gebied het beste kennen en daarom een leidende rol moeten krijgen in het herstel. Nationale en regionale overheden kunnen die rol versterken door financiering toegankelijk te maken, regelgeving tijdelijk te vereenvoudigen en ruimte te bieden voor maatwerk. Deelnemers wezen erop dat complexe aanbestedingsregels en versnipperde geldstromen herstel onnodig vertragen.

De deelnemers van de workshop tijdens de veldexcursie in de Vesder vallei, één van de getroffen gebieden in 2021.

Bouw niet alleen terug, maar bouw slimmer

Het principe ‘build back better’ werd breed onderschreven, al werd ook duidelijk dat er geen standaardoplossing bestaat. Effectief herstel vraagt om een slimme combinatie van maatregelen: van waterkeringen en aangepast stedelijk ontwerp tot natuurgebaseerde oplossingen en verzekeringsinstrumenten. Voorbeelden uit Wallonië tonen aan dat ruimte voor de rivier en bescheiden technische ingrepen samen het risico kunnen verlagen zonder het landschap te verliezen.

Aanbevelingen en vervolg

De workshop resulteerde in een voorlopige lijst aanbevelingen, waaronder:

  • veranker herstel explicieter in Europees en nationaal overstromingsbeleid;
  • investeer in risico‑analyses, scenario’s en stresstesten als basis voor herstelkeuzes;
  • zorg voor snelle, flexibele financiering in de eerste fase en grotere middelen op langere termijn;
  • versterk vroegtijdige waarschuwing, communicatie en risicobewustzijn;
  • stimuleer grensoverschrijdende samenwerking
  • stel snel een herstelcoördinator aan met een duidelijk vastgesteld mandaat.

“Wat de samenwerking zo bijzonder maakt, is dat zoveel landen hun ervaringen open en gelijkwaardig delen. Dit ervaarden we ook maar weer tijdens de workshop afgelopen week. Juist door die internationale uitwisseling kunnen we samen sneller leren wat werkt en wat niet bij herstel na overstromingen,” zegt Jeroen Aerts (onderzoeker Deltares / VU en eindverantwoordelijk voor de kennisontwikkeling binnen JCAR ATRACE).

Jeroen Aerts (Deltares / VU) presenteerde de eindconclusies en een aantal aanbevelingen aan het eind van de workshop.

De opbrengsten van de workshop worden nu verder uitgewerkt in een beleidsnota, die later dit jaar aan de Europese Unie wordt aangeboden. Daarmee hopen de experts bij te dragen aan een sneller, eerlijker en toekomstbestendiger herstel na overstromingen in Europa.

Over JCAR ATRACE

JCAR ATRACE is een samenwerkingsprogramma voor onderzoek naar het beheer van overstromingen en droogte in regionale stroomgebieden in Europa. Het programma richt zich op het ondersteunen van regionale overheden bij een betere voorbereiding op extreme klimaatgebeurtenissen. Deltares is coördinator van het programma en werkt hierbij samen met diverse onderzoeksinstituten uit Nederland, België, Duitsland en Luxemburg: RWTH Aachen Universiteit, VU Amsterdam, Universiteit van Twente, TU Delft, GFZ Helmholtz Centrum Potsdam, Liège Universiteit, Instituut van Science en Technology Luxemburg en KU Leuven.

Deze pagina delen.