Wereldwijde analyse: delta's zakken vaak sneller dan de zee stijgt
Expert(s) |
Philip Minderhoud
Rivierdelta’s behoren wereldwijd tot de meest dichtbevolkte en economisch vitale gebieden, maar kampen met toenemende risico’s door relatieve zeespiegelstijging. Nieuwe hoge‑resolutie satellietanalyses (InSAR met Sentinel‑1, 2014–2023) laten zien dat bodemdaling in 40 delta’s op vijf continenten wijdverspreid is en in veel gevallen sneller gaat dan de zeespiegelstijging. De studie biedt voor het eerst consistente, delta-brede metingen op 75 m resolutie en is gepubliceerd in Nature.
Bodemdaling versterkt wereldwijd de dreiging voor kwetsbare delta’s
“We wisten al dat stijgende zeespiegel deze waardevolle deltalandschappen bedreigt, maar het feit dat ze op zoveel plekken ter wereld zinken doet daar een schep boven en versterkt daarmee de risico’s van overstromingen, landverlies en verziltingsgevaar,” aldus Philip Minderhoud, onderzoeker bij Deltares en WUR en co-auteur van het artikel 'Global subsidence of river deltas'.
“In veel delta’s hebben we een groot gebrek aan observaties van hoogteligging en bodemdaling gemeten op de grond. Dit maakt het lastig om de algehele kwetsbaarheid van deze delta’s goed te kwantificeren. Het is relatief duur en tijdrovend om door directe metingen een goed beeld te krijgen van de bodemdaling van een gehele delta, laat staan 40 grote deltasystemen wereldwijd. Terwijl dit wel noodzakelijk is om effectieve maatregelen te kunnen treffen.”
Nieuwe satellietgegevens tonen wijdverspreid hoogteverlies in kwetsbare delta's
Vooralsnog bleven de meeste observaties van bodemdaling beperkt tot de belangrijkste stedelijke centra in delta's, waardoor de situatie in landelijke en ecologisch gebieden, bijvoorbeeld zeer belangrijk voor onze wereldwijde voedsel productie in veel delta’s onderbelicht is gebleven.
In het artikel presenteren de onderzoekers inschattingen van bodemdaling in 40 delta's wereldwijd door middel van satelliet metingen, zogenaamde InSAR-observaties, gebruikmakende van radarbeelden van de Sentinel-satelliet. Met behulp van deze datasets kwantificeerden ze het verlies aan hoogte en tonen ze de ernst van bodemdaling aan in deze laag gelegen kwetsbare delta’s wereldwijd.
Meer dan 50 % van de delta’s zakken meer dan 3 mm per jaar
Meer dan de helft van de delta's vertonen bodemdalingssnelheden van meer dan 3 mm per jaar. In 13 van deze delta's - Nijl, Po, Vistula, Ceyhan, Brahmani, Mahanadi, Chao Phraya, Mekong, Rode Rivier, Ciliwung, Brantas, Godavari en Gele Rivier - is de gemiddelde bodemdaling hoger dan de huidige schattingen van de wereldwijde zeespiegelstijging, dat wil zeggen ongeveer 4 mm per jaar.
Hiervan vertonen de delta's van de Chao Phraya (Thailand), Brantas (Indonesië) en Gele Rivier (China) een gemiddelde bodemdaling die meer dan twee keer zo groot is als de huidige wereldwijde zeespiegelstijging.
Grondwateronttrekking belangrijkste factor bodemdaling
In tien van de veertig delta’s is grondwateronttrekking de belangrijkste factor voor bodemdaling. Menselijk ingrijpen heeft de bodemdaling in veel van de grote delta's in de wereld versneld o.a. overmatige grondwateronttrekking, olie- en gaswinning en veranderingen in landgebruik in verband met verstedelijking, landbouw en aquacultuur.
Delta’s die te maken hebben met grote grondwateronttrekking en een hogere bevolkingsgroei hebben doorgaans hogere bodemdalingsnelheden. Voorbeelden zijn bijvoorbeeld de delta's van de Gele Rivier, de Po, de Nijl, de Chao Phraya en de Mekong.
Delta’s zinken sneller dan de zee stijgt
De nieuwe metingen zien dat de huidige bodemdaling de wereldwijde zeespiegelstijging door het opwarmen van de aarde overtreft als de belangrijkste oorzaak van de relatieve zeespiegelstijging voor de meeste delta's in de eenentwintigste eeuw. Gerichte maatregelen zijn nodig om bodemdaling aan te pakken, naast bredere inspanningen om de wereldwijde zeespiegelstijging door klimaatverandering te beperken en ons daaraan aan te passen.
“Onze bevindingen zijn zeer zorgwekkend en vragen om een proactieve aanpak van het probleem”, zegt Minderhoud. Het goede nieuws is dat overheden lokaal maatregelen kunnen nemen om de snelle bodemdaling veroorzaakt door menselijk handelen te beperken.
Bijvoorbeeld het beperken van de hoeveelheid grondwater die mag worden opgepompt heeft de bodemdaling in eerder inzakkende deltasteden zoals Sjanghai, Bangkok en Ho Chi Minhstad flink teruggedrongen.
Dit biedt ook een effectief handelingsperspectief voor de wijdere, omliggende delta gebieden om relatieve zeespiegelstijging op lokaal niveau aan te pakken, zonder afhankelijk te zijn mondiale eensgezindheid.
Grafieken afkomstig uit: Ohenhen, L.O., Shirzaei, M., Davis, J.L. et al. Global subsidence of river deltas. Nature (2026).
