Klimaatadaptatie: decennium van de waarheid?

Gepubliceerd: 15 januari 2021

Eind deze maand vindt de Climate Adaption Summit (CAS) 2021 plaats, georganiseerd door Nederland. Een van de doelen die tijdens de CAS worden aangekondigd is om duizend steden voor 2030 klimaatbestendig te maken, dus van overstromingsrisico’s, waterschaarste en ook hittestress te verlossen. Maar gaat ons dit ook lukken en welke wereldwijde acties zien we nu al?

De Climate Adaption Summit (CAS) 2021 vindt geheel online plaats, vanwege Covid-19. Deltares is hier met tal van bijdragen bij betrokken. Aan deze eerste internationale bijeenkomst rond het thema adaptatie nemen veel regeringsleiders deel, zoals de Franse president Macron, de Britse premier Johnson en onze eigen minister-president Mark Rutte.

Klimaatbestendige steden 2030

Op zo’n Summit komen veel mensen bij elkaar, ook uit de financiële wereld. Ook is er een bijeenkomst van burgemeesters uit verschillende landen. Dat garandeert al een enorme aandacht voor klimaatadaptatie. De CAS is de opmaat naar de VN Klimaatconferentie (CoP-26) in november in Glasgow. Het doel van de CAS is de start van een veelomvattende adaptatie-agenda en een reeks van actieprogramma’s, om concreet werk te kunnen maken van klimaatbestendige steden voor 2030. Dat geeft meteen het grootste belang van de CAS 2021 aan: de afkondiging van de ‘decade for action’.

Immense opgave

De urgentie van klimaatadaptatie wordt wereldwijd door velen al lange tijd onderschreven. In het Klimaatakkoord van Parijs, nu alweer vijf jaar geleden gesloten, ligt de nadruk vooral op mitigatie, het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen. Het is nu de hoogste tijd voor extra aandacht voor adaptatie, het aanpassen aan de veranderingen. Er ligt een immense opgave. Daar waar de productie van hernieuwbare energie (voor mitigatie) geld oplevert, lijkt de businesscase voor adaptatie veel ingewikkelder. Het lijkt alleen maar ‘geld te kosten’ om de schade te reduceren. Maar dat is heel kortzichtig en gaat voorbij aan het feit dat, naast de pure winst die het reduceren van schade al met zich mee kan brengen, er met goede adaptatieplannen enorm veel extra baten (‘co-benefits’) zijn te behalen. Denk aan leefbaarheid, biodiversiteit, gezondheid en recreatie.

Versnelling is hard nodig

Intussen zijn niet alleen Nederland, Europa en de VS, maar ook veel landen in Azië, Afrika en Latijns-Amerika kwetsbaar voor de gevolgen van klimaatverandering. Twee en een half miljard mensen wereldwijd ondervinden de gevaren van watergerelateerde klimaatverandering en zo’n 150 miljoen aardbewoners hebben direct te lijden onder overstromingen en droogten. Het is goed dat we op de CAS samen met het Global Center on Adaptation (GCA) en alle partners van de Water Action Track hier zwaar op inzetten. Een versnelling is hard nodig en de CAS moet het begin zijn. Misschien is dit wel het decennium van de waarheid. Het is in elk geval het decennium waarin we de plechtige woorden achter ons laten en tot actie over moeten gaan. De komende tien jaar moeten we het verschil gaan maken.

Veel expertise in huis

Dat Nederland gastheer van de CAS is, biedt een prachtige kans om te laten zien wat we in huis hebben, ook bij Deltares. Met onze kennis en expertise van adaptatie kunnen we landen overal ter wereld te hulp schieten om hun steden klimaatbestendig te maken. Nederland heeft veel innovatieve technologie in huis. Neem het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie, of de talloze creatieve oplossingen in grote steden als Amsterdam en Rotterdam maar ook bijvoorbeeld in Kampen en Dordrecht. Uiteraard maak je met één waterplein niet meteen een hele stad klimaatbestendig. Daar is veel meer voor nodig, maar zo’n oplossing van een speelplein met een ondergrondse waterbuffer is wel een iconische vinding die tot de verbeelding spreekt, ook in andere steden. Surat in India is inmiddels gestart om in navolging van Rotterdam waterpleinen aan te leggen. Zelf stonden wij als Deltares aan de wieg van de Toolbox Klimaatbestendige Stad vanuit het Nationaal Kennisprogramma Water en Klimaat. Deze toolbox, die een veertigtal maatregelen aanreikt, wordt steeds meer gebruikt, niet alleen door gemeenten en waterschappen maar ook door landschapsarchitecten, stedenbouwkundigen en milieu- en natuurprofessionals. Je ziet dat deze groepen voor zichzelf willen verkennen wat ze in een gebied kunnen doen. In een nieuwe versie zijn ook de baten van klimaatadaptatie in beeld gebracht. We kunnen als land veel laten zien om steden ‘water- en klimaatproof’ te maken.

Uitdagingen in het buitenland

Copyright Cynthia van Elk

Ook in het buitenland werken we aan klimaatadaptatie en stedelijke veerkracht in tal van uitdagende projecten. In Dar-es-Salaam in Tanzania hebben we met de Wereldbank aan het Humanitarian OpenStreetMap-project gewerkt. Teams uit de lokale gemeenschap brengen daar allerlei klimaatrisico’s in beeld, zoals overstromingsgevoelige locaties. Met deze data kunnen we weer modellen maken, om het watersysteem goed in de vingers te krijgen en adaptatie-oplossingen te genereren. We hebben een aanpak ontwikkeld om met de hulp van bewoners zelf heel efficiënt informatie te vergaren. We beschikken wel over satellietdata, maar gegevens over de situatie ter plekke ontbreken en die zijn onmisbaar om een compleet beeld te krijgen. Een ander mooi voorbeeld is Accra in Ghana. In samenwerking met het GCA zijn we onlangs een studie gestart, om de adaptatie in deze Afrikaanse stad vorm te geven, eigenlijk als eerste stap in deze ‘decade to action’. Zo willen we de komende tien jaar verbreden naar steeds meer steden in de wereld. Accra heeft onlangs een klimaat-adaptatieprogramma geformuleerd. Dit nog vrij abstracte en generieke plan wacht op verdere uitvoering. De stad heeft te maken met zeespiegelstijging, met overstromingen vanuit het binnenland en het is er flink heet, dus de stad heeft ook te maken met extreme hittestress en met enorme watertekorten. Op al die fronten moet iets gebeuren. In Accra starten we met een risico-analyse, om daarna modellen te maken en zo tot concrete ingrepen in de ruimtelijke inrichting te komen. We moeten zo snel mogelijk voor alle probleemsteden de juiste oplossingen ontleden. Een van de doelen, die we tijdens de CAS worden aangekondigd, is om duizend steden voor 2030 klimaatbestendig te maken, dus van overstromingsrisico’s, waterschaarste en ook hittestress te verlossen.

 

World Water Atlas

Wat we ook op de CAS gaan presenteren, is een sterk uitgebreide versie van de de World Water Atlas. Dit platform, dat we in 2018 tijdens het 8e Wereld Water Forum samen met de rijksoverheid en het PBL hebben gelanceerd, is geïnspireerd door Waterambassadeur Henk Ovink. Met de verhalen en projecten die op deze online atlas beschikbaar zijn, willen we zoveel mogelijk waterprofessionals informeren over de wereldwijde effecten van de klimaatverandering op de woon- en leefomgeving van mensen en de ideeën delen die er zijn om je beter te wapenen tegen weersextremen. De betrokkenheid van steeds meer mensen is cruciaal voor het draagvlak voor de bestrijding van klimaatverandering. Met de atlas willen we de problematiek een menselijk gezicht geven. Klimaatbestendigheid draait niet alleen om het wegnemen van bijvoorbeeld overstromingsproblemen of waterschaarste door oplossingen in de ruimtelijke ordening en infrastructuur. Het gaat veel breder en bijvoorbeeld ook om sociale aspecten. Klimaatbestendig houdt in dat je de veerkracht van een stad vergroot en ervoor zorgt dat de stad bestand is tegen alle schokken en stress die ze te verduren heeft. Het wegnemen van ongelijkheid is bijvoorbeeld wezenlijk. In de lage kwetsbare delen van de steden wonen vaak de armste mensen.

De kern is dat we voor iedereen wat moeten doen en iedereen erbij moeten betrekken. Nog een reden waarom de komende CAS mogelijk het decennium van de waarheid inluidt. Ook die uitdaging ligt daar breeduit op tafel.”