Bodemdaling vraagt om creatieve aanpak

Gepubliceerd: 10 juni 2014

Meer nog dan door de stijging van de zeespiegel wordt de toekomst van deltasteden, zoals Jakarta, Bangkok en Tokio bedreigd door bodemdaling, soms tot wel enkele meters per eeuw. Dijken verhogen lost het onderliggende probleem - de daling van het grondwaterpeil - niet op. De enige duurzame remedie is om stedelijke functies te combineren met een hoog grondwaterpeil.
Een garage in New Orleans, waarbij de gevolgen van bodemdaling duidelijk zichtbaar zijn.

Een garage in New Orleans, waarbij de gevolgen van bodemdaling duidelijk zichtbaar zijn.

Bodemdaling centraal tijdens debat

Tijdens het debat “Houdbaarheidsdatum van deltasteden” dat Deltares op 4 juni organiseerde in de Kunsthal in Rotterdam, kwamen beelden langs waarbij je je afvroeg of de houdbaarheidsdatum al niet lang was overschreden. Zo kwam een foto voorbij van een simpele betonnen zeewering, bij vloed net hoog genoeg, die bijna een miljoen mensen in Jakarta moet beschermen tegen een overstroming met waterstanden tot vier meter hoog. Waar dat laatste toe kan leiden, lieten al even dramatische beelden zien van New Orleans na orkaan Katrina en New York na Sandy.

Grondwateronttrekking als een van de oorzaken

De oorzaak is bekend. Als gevolg van grondwateronttrekking klinken veenlagen in en daalt de bodem. Vaak ongelijkmatig, omdat veenlagen in de ondergrond worden afgewisseld met zand en klei. Niet voor niets, zo bleek tijdens het debat, werden de oorspronkelijke nederzettingen van de Hollandse steden gebouwd op zandlichamen of rivierklei. De problemen ontstonden bij de uitbreidingen ‘in het veen’. Daardoor moet een stad als Gouda jaarlijks enkele tientallen miljoen uitgeven aan het ophogen van straten en moet Rotterdam zijn toevlucht tot het bevriezen van de ondergrond om zettingschade te voorkomen.

Probleem bodemdaling wordt nog niet echt opgepakt

Hoewel de oorzaken duidelijk zijn en de urgentie wereldwijd toeneemt, wordt het probleem van bodemdaling niet echt opgepakt. Voor een deel heeft dat te maken met ‘governance’ en dan met name onduidelijkheid over de verdeling van kosten en baten, verantwoordelijkheden en aansprakelijkheden. In New Orleans bijvoorbeeld bleek niemand verantwoordelijk voor het grondwater.

Oplossingsrichtingen beperkt tot waterbouwkundige maatregelen

Voor een deel heeft het ook te maken met de richting waarin oplossingen worden gezocht. Vaak beperkt zich dat tot waterbouwkundige maatregelen, terwijl onderliggende oorzaken, zoals bijvoorbeeld de drinkwatervoorziening of de lekke rioleringen niet worden aangepakt. Laat staan dat wordt gekeken naar mogelijkheden om de stad als spons te gebruiken en de grondwaterpeilen drastisch te verhogen, waardoor de bodemdaling tot staan wordt gebracht.

Een nieuw poldermodel, geschikt voor export

Die duurzame oplossingen zijn er wel. Tijdens het debat werd bijvoorbeeld verwezen naar de ‘blue-green streets’ die voor New Orleans zijn bedacht. Ontwikkelen, maar vooral ook het implementeren van die oplossingen vraagt om een nieuwe aanpak, waarbij kennis en creativiteit uit verschillende vakgebieden worden geïntegreerd in een ontwerpproces dat samen met bestuurders en bewoners wordt uitgevoerd. In feite een nieuw poldermodel, niet alleen voor Nederland, maar ook geschikt voor de export.