De strandgaper in het Noordzee-gebied: afstammelingen van voorouders die met de Vikingen meeliftten van Noord-Amerika naar Europa?

Gepubliceerd: 14 maart 2017

Onderzoek wijst uit dat er al strandgapers (Mya arenia) in Nederland aanwezig waren in de Middeleeuwen. Dit ondersteunt de hypothese dat de schelpdieren vóór de tijd van Columbus opnieuw werden geïntroduceerd vanuit Noord-Amerika, mogelijk door de Vikingen. Tijdens het Pleistoceen stierf de tweekleppige zeeschelp uit in Noordwest-Europa.

De soort overleefde bij de oostkust van Noord-Amerika. Dateringen van Mya-schelpen die werden gevonden in Noord-Denemarken en de zuidelijke Baltische Zee doen vermoeden dat de herpopulatie van de noordwestelijke kusten van Europa al plaatsvond voordat Columbus Amerika ontdekte (1492), mogelijk met behulp van de Vikingkolonisten (Noormannen) in Groenland en het noordoosten van Noord-Amerika, zoals voorgesteld door Petersen et al. (1992). Vandaag de dag komt de strandgaper algemeen voor langs de kusten van de Noordzee, de Baltische Zee, de noordelijke Adriatische Zee, de Zwarte Zee, Ierland, Engeland, de Atlantische kust van Frankrijk, Spanje en zelfs in de Middellandse Zee. Het is een bijzonder succesvolle exoot.

Levende Mya arenaria in de Waddenzee: ooit een uitgestorven tweekleppige exoot van maximaal 15 cm. De strandgaper is overal langs de Europese kusten te vinden. (copyrightvrije foto: Essink).

Recent onderzoek

In een recent onderzoek van de Stichting Verdronken Geschiedenis, Deltares en de universiteiten van Utrecht, Groningen en Leiden (Essink et al., 2017) gepubliceerd in het Netherlands Journal of GeoSciences, worden schelpen van M. arenaria van oudere kustafzettingen gedateerd. Met een nauwkeurige methode voor isotoopanalyse werd aangetoond dat de schelpen van vier locaties langs de kust van Nederland dateren uit de 13e tot 15e eeuw AD. Het biedt nader bewijs voor de herintroductie van deze invasieve soort vanuit het gebied van oorsprong in Noordoost-Amerika naar de Europese wateren in de Middeleeuwen. Het onderzoek ondersteunt dus de hypothese dat de soort door Vikingen vanuit Noordoost-Amerika is overgebracht naar de kusten van Noordwest-Europa. Om de hypothese van Petersen et al. (1992) te testen, onderzoeken Essink en Oost momenteel uitgebreider of transport via de Vikingen inderdaad mogelijk was en of er andere plausibele manieren waren om de Atlantische oceaan over te steken. Op dit moment zijn de argumenten voor het idee dat Mya is meegelift met de Vikingen het meest overtuigend.

Albert Oost (geoloog Deltares): Aangezien Mya arenaria een invasieve exoot is, is het spannend om te zien dat reeds een uitgebreide verspreiding in Noordwest-Europa plaatsvond in de Middeleeuwen. Het biedt een uitstekende indicator voor de ouderdom van zeesedimenten in het Noordzee-gebied.

Schelpen van Middeleeuwse Mya arenaria: een van de eerste nakomelingen van de migranten uit Noord-Amerika (copyrightvrije foto: Essink)