Hoe vallende ijsmassa’s tsunami’s veroorzaken

Gepubliceerd: 24 augustus 2017

Rond de polen, Groenland en langs grote meren in bergachtige gebieden kunnen ijsmassa’s die in grote waterlichamen vallen tsunami’s opwekken. Golven en opspattend water van tientallen meters hoog kunnen het gevolg zijn. Deze golven vormen een groot gevaar voor de lokale bevolking, de visserijsector, de olie- en gasindustrie en toeristen. Voor het eerst wordt hier nu op grote schaal onderzoek naar gedaan.

Europees onderzoek

De komende drie weken voeren wetenschappers uit Engeland, Zwitserland, Duitsland, Oostenrijk en Nederland (TU Delft) een gezamenlijk onderzoek uit bij Deltares om de typische golven die door de vallende ijsmassa’s worden veroorzaakt, te modelleren en te kwantificeren. Het onderzoek wordt gefinancierd vanuit het Europese onderzoeks- en innovatieprogramma Horizon 2020 en vindt binnen het Europese samenwerkingsverband Hydralab+ plaats. Dr Heller (Universiteit van Nottingham & projectleider van het onderzoek): “Voorbeelden zoals een 50 m grote golf in 2014 in de Groenlandse uitstroomgletsjer Eqip Sermia, een tragische gebeurtenis in Groenland in 1995 die 58 slachtoffers tot gevolg had, maar ook hoge golven in een meer bij de Triftgletsjer in Zwitserland geven aan wat voor impact dit soort tsunami’s hebben. Ze vormen een potentiële bedreiging voor mensen die in ijs bedekte gebieden wonen, werken of recreëren. Het aantal wetenschappelijke onderzoeken naar dit onderwerp is momenteel zeer beperkt. Deze unieke grootschalige proef bij Deltares laat de tsunami-golfkarakteristieken (hoogte, verval met afstand enz.) zien in relatie tot de grootte van de ijsmassa, en de wijze van interactie met het omringende water. Na afloop van dit onderzoek kunnen risico’s nauwkeuriger worden ingeschat en hebben we een grote hoeveelheid gegevens om lopende numerieke simulaties te kalibreren en te valideren.”

Vlnr: Valintin Heller (Universiteit Nottingham) en Guido Wolters (Deltares) staan voor het op schaal (1 op 200) nagebootste plastic ijsblok van 80 x 50 cm. In werkelijkheid is het ijsblok maar liefst 160 x 100 meter.

 

Verbetering tsunami-simulaties

Betrouwbare veldgegevens van golven die door vallende ijsmassa’s worden veroorzaakt, zijn er nog niet. Daarom zijn gecontroleerde, kwalitatief hoogwaardige laboratoriumtesten nodig om meer inzicht te krijgen. De testen worden uitgevoerd in een bassin van Deltares. 3D testen in bassins laten een completer beeld zien dan testen in goten (2D) aangezien dergelijke golven hoofdzakelijk in open waterlichamen worden opgewekt. Guido Wolters (projectleider Deltares): “Rond een speciaal ontworpen losmechanisme voor ijsblokken worden 35 golfmeters in een halve cirkel in ons bassin geplaatst, om de gecreëerde tsunami’s te meten. De resultaten worden gekoppeld aan bestaande gegevens over tsunami’s door aardverschuivingen en vallende rotsblokken en worden gebruikt om numerieke tsunami-simulaties te verbeteren. Deltares ondersteunt dit onderzoek als onderdeel van het Transnational Access Programme van Hydralab+”.

Klimaatverandering en opwarming van de aarde

Het smelten en terugtrekken van ijs is een van de meest relevante onderwerpen in het kader van klimaatverandering en de opwarming van de aarde. De opwarming van de aarde resulteert in de terugtrekking van ijsmassa’s in de meeste met ijs bedekte gebieden van de aarde, zoals in de Alpen, in Groenland en in het noordpoolgebied. Inzicht in dit type tsunami’s maakt aanpassing aan dit soorten bedreigingen makkelijker. Voor risico-evaluatie en de navigatie van schepen kunnen er hierdoor betere veiligheidsmarges worden vastgesteld.