Leven in een deltagebied, waar gaan al die microplastics heen?

Gepubliceerd: 9 april 2019

Microplastics (kleiner dan 5mm) afkomstig van alledaagse gebruiksartikelen zoals cosmetica of autobanden komen na gebruik via de rioolzuiveringsinstallatie of door het afstromen van regenwater uiteindelijk ook in onze rivieren terecht. Daar worden ze met de stroming in het water meegevoerd. Nederland ligt op het eindpunt van de Europese rivieren Rijn en Maas. Hoeveel microplastics komen er nu uiteindelijk via die rivieren in de Noordzee terecht ?

In Nederland kunnen we dus de concentraties microplastics meten om te zien of ze voor de natuur en wellicht voor onze gezondheid een probleem zijn. Maar als je ze kunt modelleren dan kun je van tevoren berekenen of maatregelen goed werken. Deltares werkt daarom in de komende jaren aan software die microplastics in rivieren modelleert om zo de waterkwaliteitsmonitoring te onderbouwen. Dat is belangrijk omdat het steeds duidelijker wordt dat microplastics in ieder geval op termijn slecht zijn voor onze natuur. Hoe het zit met onze gezondheid wordt de komende jaren verder onderzocht.

Door steeds te meten op verschillende locaties en tijdstippen en dit te verwerken in zo’n microplastics model ontdekken we op den duur waar hoogste concentratie microplastics in het water komen en waar je maatregelen het beste resultaat hebben.

Meer meetgegevens nodig

Om een dergelijk model te kunnen maken is het nodig om een zogenoemde verrijkte effectketen  op te stellen. Hierin kun je zien welke fysische, chemische en ecologische processen en variabelen belangrijk zijn voor het maken van het model. Die keten is nu voor verschillende typen wateren ( rivieren, estuaria, meren, zeeën en kanalen) ingevuld. De effectketen laat zien dat er op dit moment niet voldoende data is om het model te valideren. Ook zijn sommige processen en het belang ervan niet goed bekend. Er moeten eerst meer en soms ook vaker meetgegevens worden verzameld. Met deze data kan het model dan uiteindelijk uitrekenen hoeveel plastics er worden aangevoerd, hoeveel microplastics er in de waterkolom, en hoeveel microplastic deeltjes er in de bovenste laag van de bodem zitten.

 

verrijkte effectketen

 

Kennisvragen over de dynamiek in de rivier

Zodra de stroomsnelheid lager is, bijvoorbeeld in een uiterwaard, komen de plastics in de waterbodem terecht. Zodra de rivier weer harder gaat stromen komen de plastics opnieuw in het water (resuspensie). Raken ze vastgehecht aan het sediment (agregeren), dan krijgen ze een hogere dichtheid en daardoor zakken ze sneller naar de bodem. Die dynamiek van sedimentatie en resuspensie zijn belangrijk voor het transport.

Ook deze dynamiek moet in het model meegenomen daarvoor moeten nog drie belangrijke kennisvragen worden beantwoord;

1.       Bij welke stroomsnelheid komen microplastics vrij van de bodem bij resuspensie?

2.       Hoe is de uitwisseling tussen waterkolom en oever onder verschillende condities?

3.       Wat is de invloed van vegetatie op sedimentatie en resuspensie?

Voor ieder watersysteem zijn er ook nog een paar specifieke vragen; bijvoorbeeld als het gaat om meren en kanalen hoe groot is dan de rol van beestjes die plankton eten, zoals mosselen of garnalen, op het aantal microplastics in de waterkolom? En voor rivieren; welk deel van microplastics wordt ingevangen in uiterwaarden?

plastics in rivieren (foto: plastic soup foundation)

Eerste gevalideerde modelresultaten

De komende tijd wordt er dus gewerkt aan het meten, modelleren en de kennisvragen. Rijkswaterstaat gaat vanaf 2019 de metingen van plastic intensiveren. Dat jaar wordt al een microplasticsmodel voor het beschermde natura-2000 gebied  ‘Rijntakken’ ingericht. De eerste gevalideerde modelresultaten worden 2022 verwacht.  In 2023 volgt dan de oplevering.

Het model kan ook voor kleinere microplastics, nanoplastics, het transport berekenen. Dit is nuttig, omdat deze deeltjes kleiner dan 0,001 mm een groter gevaar vormen voor natuur en milieu. Plastics van dit formaat kunnen celmembranen passeren en daarmee verder in het lichaam doordringen.