Meettechniek passive sampling helpt verontreiniging drinkwater te voorkomen

Gepubliceerd: 30 maart 2016

Deltares heeft in opdracht van de provincie Noord-Brabant de 'passive sampling’ techniek, die al veelvuldig wordt gebruikt in oppervlakte water, doorontwikkeld en getest voor de monitoring van de kwaliteit van grondwater. Het blijkt dat je met deze methode milieuvreemde stoffen eerder kunt detecteren dan met reguliere bemonstering. Dat maakt het zowel eenvoudig als effectief om in een vroeg stadium stoffen als gewasbeschermings- en geneesmiddelen op te sporen. Dat stelt waterbeheerders in staat om tijdig maatregelen te nemen om het grondwater, bron voor onder meer drinkwater, schoon te houden. Deltares zal met de provincie Noord-Brabant verder onderzoeken of en hoe de passive samplers in de monitoringsstrategie van de provincie opgenomen kunnen gaan worden.

Stoffen als gewasbeschermings- en geneesmiddelen komen vanaf de plek waar ze gebruikt worden, terecht in de bodem of in het oppervlaktewater van sloten, beken en rivieren en uiteindelijk tot op tien meter diepte in het grondwater. Dat proces kan lange tijd duren. Ook maatregelen om de milieuvreemde concentraties in het grondwater te verminderen, hebben pas na vele jaren effect. Hoe eerder een stof dus wordt aangetoond, hoe eerder de maatregel genomen kan worden. Daarvoor is het noodzakelijk om stoffen in lagere concentraties te meten dan met de huidige manier, het nemen van watermonsters, mogelijk is.

Toegepaste techniek

De gebruikte passive samplers bestaan uit velletjes siliconenrubber die stoffen opnemen en velletjes met adsorptiemateriaal waar de stoffen zich aan vast plakken. De samplers kunnen eenvoudig in een peilbuis

Passive samplers kunnen eenvoudig in een peilbuis worden gehangen om het grondwater te bemonsteren.

Passive samplers kunnen eenvoudig in een peilbuis worden gehangen om het grondwater te bemonsteren.

worden gehangen om het grondwater te bemonsteren. Ze zijn in staat om allerlei organische verontreinigingen zoals antibiotica en gewasbeschermingsmiddelen uit het water op te nemen.

In het onderzoek van Deltares zijn de passive samplers in enkele peilbuizen gehangen op een diepte van circa 5 en 25 meter. Er zijn ook gewone watermonsters genomen om een vergelijking tussen de twee bemonsteringsmethodes te kunnen maken. Beiden zijn geanalyseerd op een pakket aan gewasbeschermings- en geneesmiddelen, waaronder enkele antibiotica. Met de passive samplers werden stoffen waargenomen die niet eerder in watermonsters zijn aangetoond. Het betrof met name gewasbeschermingsmiddelen zoals iprodion, oxamyl, isoproturon, metalaxyl en metolachloor. Dit komt omdat met passive sampling lagere concentraties konden worden gemeten. De antibiotica sulfadiazine en sulfamethazine werden zowel op de samplers als in de watermonsters waargenomen.

Eenvoudig en efficiënt

‘Deze nieuwe toepassing van de methode is beloftevol voor schoon grondwater. Doordat het zo eenvoudig toe te passen is, kun je het vooral goed inzetten als een ‘early warning’-methode voor de monitoring van grondwater in kwetsbare gebieden. Denk aan gebieden als Noord-Brabant, de Veluwe en Drenthe waar grondwater wordt gebruikt voor drinkwater’, zegt Deltares-expert Jasperien de Weert, die het onderzoek leidde.
Marja Segers, adviseur waterveiligheid bij de provincie Noord-Brabant voegt daar aan toe: ‘De monitoring van grond- en oppervlaktewater bevindt zich in een overgang van traditionele monstername naar meer kwalitatieve screeningstechnieken als effectmonitoring en monstername over een langere periode. Passive sampling heeft in dit speelveld een duidelijke meerwaarde. De volgende stap is uitzoeken hoe en welke technieken je het beste kunt gaan inzetten. Dat is nog een hele uitdaging.’