Nieuw hoogtemodel laat zien dat de Mekongdelta slechts 80 cm boven zeeniveau ligt

Gepubliceerd: 28 augustus 2019

Bodemdaling en zeespiegelstijging dreigen grote stukken van de Mekongdelta in de komende eeuw te verdrinken. Fysisch-geograaf, Philip Minderhoud (Deltares / Universiteit Utrecht) ontdekte de afgelopen jaren dat de delta slechts 80 cm boven lokaal zeeniveau ligt. Dit is ongeveer twee meter lager dan internationale onderzoekers voorheen vaak rapporteerden op basis van vrij beschikbare satellietgegevens.

Het maakt gerelateerde problemen als verzilting en overstroming nóg urgenter voor de 18 miljoen bewoners van de delta. De bevindingen van Philip zijn vandaag gepubliceerd in het gezaghebbende tijdschrift Nature Communications.

Toen Minderhoud onderzoek deed naar bodemdaling in Vietnam vermoedde hij al snel dat er iets niet klopte. “Ik zag rare patronen op een veelgebruikte satellietkaart: strepen die dwars op rivierbeddingen liepen. Dat konden geen hoogtelijnen zijn, want dan zouden ze in de richting van het water moeten lopen.” De strepen waren altijd toegeschreven aan ‘ruis op de lijn’ bij de satellietwaarnemingen, maar Minderhoud kwam dezelfde fouten tegen in andere kaarten. Overstromingsrisicokaarten gemaakt op basis van deze satellietwaarnemingen correspondeerden bijvoorbeeld niet met de realiteit: volgens de kaarten hadden juist andere gebieden moeten onderlopen. De hoogtedata strookten ook niet met zijn eigen waarnemingen: “Ik zag bijvoorbeeld wegen die maar net iets hoger lagen dan water dat in open verbinding staat met de zee, terwijl ze volgens de kaarten stukken hoger moesten liggen.”

Philip Minderhoud laat met zijn rechterhand zien hoe veel de bodem hier in de Mekongdelta bij deze oude pomp is gedaald.

Verschil tussen Westerse kaarten en Vietnamese hoogtegegevens

Nu was al bekend dat hoogtegegevens uit satellietmetingen niet altijd even nauwkeurig zijn en er een onzekerheid van minimaal enkele meters in kan zitten. In het geval van de Mekongdelta bleek de kwestie van het juiste ijkpunt de echte boosdoener. Bij hoogtemetingen wordt er van een vooraf afgesproken nulpunt uitgegaan. De aarde is namelijk niet mooi bolvormig en het water staat ook niet overal even hoog: door bijvoorbeeld de aanwezigheid van grote landmassa’s wordt er door de zwaartekracht op sommige plekken minder hard of juist harder ‘getrokken’ aan het water. Minderhoud: “Alleen wanneer het ijkpunt samenvalt met de zeespiegel ter plekke kun je een hoogte relateren aan die zeespiegel, maar dat is lang niet altijd het geval.Tot voor kort waren de enige internationale beschikbare hoogtegegevens van de Mekongdelta afkomstig van satellieten. Op basis van deze gegevens werd de gemiddelde hoogte van de delta bepaald op zo’n 2,6 tot 3,3 meter. Het ijkpunt van de satelliethoogtemodellen ligt dus niet gelijk met het lokale zeeniveau.”

De Vietnamezen wisten van het grote verschil tussen Westerse kaarten en hun eigen gegevens, maar gaven hun gedetailleerde hoogtedata niet aan internationale onderzoekers. Deze data werd gezien als militaire vertrouwelijke informatie.

Satellietbeeld van de Mekong delta in Vietnam in Zuidoost-Azië. Bronnen: ESRI, DigitalGlobe, GeoEye, Earthstar Geographics, CNES/Airbus DS, USDA, USGS, AeroGRID, IGN, en de GIS User Community.

Nieuw hoogtemodel gebaseerd op veldmetingen

Minderhoud ontwikkelde een nieuw hoogtemodel en kon daarbij gebruik maken van hoogtegegevens verkregen uit veldmetingen. Deze waren tot voor kort alleen voor de Vietnamese overheid beschikbaar. Ondanks deze openheid was het nog lastig om de data goed te interpreteren, omdat er niet was bijgehouden wanneer die metingen waren verricht. De vraag was of de data de actuele situatie weergaven. Daarnaast zag Minderhoud dat de hoogtegegevens van de Mekongdelta waren gerelateerd aan het gemiddelde peil van de zee bij Hanoi als nulpunt. De stad ligt tweeduizend kilometer naar het noorden en het was niet duidelijk of daar misschien een ander referentiepunt geldt, en of de Vietnamese landmeters daarmee rekening hadden gehouden.

Uit Minderhouds onderzoek blijkt dat de verschillen in hoogtes behoorlijk kunnen verschillen tussen de oude interpretaties van hoogte en het nieuwe hoogtemodel. De provincie Hậu Giang werd gezien als een van de hoogste provincies binnen de Mekongdelta met gemiddeld 3,4 meter, maar uit de nieuwste gegevens blijkt het de laagste provincie te zijn: slechts 38 centimeter boven zeeniveau.

Links: hoogtekaart van de Mekongdelta gebaseerd op het zgn. SRTM-model (gemiddelde hoogte: 2,6 meter). Rechts: hoogtekaart volgens het nieuwe model van Minderhoud (gemiddelde hoogte: 0,82 meter).

Geen definitieve hoogtekaart

“Ook ik heb niet de definitieve hoogtekaart van de Mekongdelta getekend”, beklemtoont Minderhoud. “Ik wil met dit onderzoek laten zien wat er gebeurt wanneer je niet goed nadenkt over het referentiepunt, wanneer landen geen openheid van zaken geven of wanneer wetenschappelijke disciplines te weinig samenwerken. Met soms verstrekkende gevolgen, want instanties als de Wereldbank nemen investeringsbeslissingen op basis van deze modellen. En dit speelt niet alleen in de Mekongdelta, maar mogelijk ook elders op de wereld.”

Dit onderzoek is gerealiseerd in het kader van het project “Rise and Fall”, als onderdeel van het NWO-programma Urbanising Deltas of the World.