Nieuw raamwerk om infrastructurele kennis beter te delen

Gepubliceerd: 11 november 2019

Voor het beschermen van Nederland voor overstromingen door de rivieren of vanuit zee moet het tegenwoordig beter, goedkoper, sneller en ook duurzamer. De grote uitdaging voor dit soort van ingewikkelde vraagstukken is; hoe krijgen we het voor elkaar om gebruik te maken van alle beschikbare en relevante kennis?

Bij het ontwerpen van maatschappelijk gedragen oplossingen voor ruimtelijke vraagstukken op het gebied van water en bodem is zowel inhoudelijke kennis als praktijkervaring van groot belang. Het komt nog wel eens voor dat kennis onvoldoende wordt benut of dat eerdere opgedane kennis in de vergetelheid raakt. Samenwerking met alle actoren in het bouwproces vraagt om een planmatige aanpak van kennisoverdracht en –doorwerking. Dit vergt durf, vertrouwen én een goed raamwerk.

Hulpmiddel voor besluitvorming

Ellen Tromp, dijkexpert bij Deltares ontwikkelde hiervoor een raamwerk op basis van haar jarenlange werkervaring in de watersector en haar promotieonderzoek. Het raamwerk heeft de naam FODIKI, een acronym voor Framing, Observing, Diagnosing and Intervening in Knowledge Interaction moments (figuur 1). De tool biedt handvatten om kennis effectiever te kunnen delen met anderen, zodat de kennis gaat ‘stromen’ en wordt vertaald in een breed gedragen ontwerp waarin alle actoren zich kunnen vinden. Het kan op strategisch, tactisch en operationeel niveau worden gebruikt en is daarmee een hulpmiddel om de kwaliteit van de besluitvorming en de afstemming, te verhogen. Het raamwerk leent zich goed voor het ontwerpen van meerdere opeenvolgende kennisinteractie momenten tijdens bijeenkomsten van verschillende omvang en voor uiteenlopende doelgroepen, zoals bestuurders, professionals en ook bewoners.

Figuur 1. Verbetering van kennisoverdracht in het ontwerpproces van waterkeringen (uit het promotieonderzoek van Ellen Tromp, november 2019)

Werking van het raamwerk

Tijdens een kennisoverdrachtsmoment gaat de kennis ‘K’ via een zender ‘S’ naar ontvanger ‘R’. Voor een geslaagde kennisoverdracht moet aan zeven voorwaarden worden voldaan waaronder, is de kennis relevant voor de ontvanger en is de ontvanger bereid de kennis te ontvangen. Als de overdracht slaagt, is de kennis beschikbaar voor de ontvanger en kan de ontvanger de kennis gebruiken. Kennisoverdracht en -doorwerking kunnen belemmerd worden door drie typen barrières. Een voorbeeld van een barrière is gebrek aan een gezamenlijke taal. Na de overdracht kunnen zeven faalmechanismen, zoals het diskwalificeren of zelfs weglekken van kennis, optreden. De faalmechanismen kunnen de kennisdoorwerking ‘U’ (uptake) in de weg staan.  Tromp spreekt in het raamwerk van kennisoverdracht als bijvoorbeeld rapporten worden gestuurd of presentaties worden gegeven aan geïnteresseerden. Maar er is pas sprake van kennisdoorwerking als de ontvanger deze kennis ook daadwerkelijk kan of gaat gebruiken.

Effect van verbeterde kennisoverdracht

Tromp heeft haar wetenschappelijke onderzoek uitgevoerd en getoetst in de praktijk. Inmiddels is het raamwerk al meer dan 150 keer ingezet voor het structureren van bijeenkomsten om te komen tot besluitvorming.

‘Kennisoverdracht is een complex en lastig vast te pakken fenomeen. Het onderzoek van Ellen Tromp met het ‘zender-ontvanger raamwerk’ geeft ons inzicht hoe je het proces van de overdracht van kennis, en de gewenste kennisopname, beter kan sturen. Dit helpt ons bij de participatie- en communicatieprocessen. Maar ook in interacties op de werkvloer en de advisering van kennis en beleid.’ Hans Merks van Waterschap Rivierenland.

Collega Henriëtte Nonnekens is het hier mee eens. Zij vult aan dat bij de voorbereiding van de bijeenkomsten op basis van het draaiboek een analyse is gemaakt van mogelijke barrières en faalmechanismen. Het toepassen van het raamwerk heeft geleidt tot succesvolle aanpassingen. Hierdoor werd beter aangesloten op de behoeften en taalgebruik van de aanwezigen. Ook werd met enige regelmaat controlevragen gesteld aan de deelnemers, zodat de aanwezigen min of meer hetzelfde beeld hadden van de situatie.

Uiteindelijk sneller en duurzamer

Het kan zijn dat interventies nodig zijn op het gebied van kennismanagement, procesmanagement of actorconfiguratie om kennisdoorwerking te bevorderen. Waarbij geldt dat kennisoverdracht en –doorwerking zo sterk is als de zwakste schakel. In dit onderzoek is aangetoond dat voor infrastructurele bouwprojecten het raamwerk inzicht geeft in deze schakels. Het hielp de procesbegeleider waardoor de breed gedragen oplossingen sneller tot stand kwamen en vaak duurzamer zijn voor de generaties na ons. De toekomst zal uitwijzen of dit raamwerk ook voor andere besluitprocessen ingezet kan worden.

Verdediging proefschrift Ellen Tromp, 11 november 2019 TUDelft

De dissertatie van Ellen Tromp is hier te downloaden.