Utrechtse onderzoeker pioniert met grootschalig bodemdalingsonderzoek in Vietnam

Gepubliceerd: 14 februari 2019

Rivierdelta’s kampen niet alleen met een stijgende zeespiegel. Fysisch geograaf Philip Minderhoud, Universiteit Utrecht en onderzoeksinstituut Deltares, onderzocht bodemdaling in de Mekong delta en wist het onderwerp bij de Vietnamese overheid onder de aandacht te brengen. Op 15 februari verdedigt Minderhoud zijn proefschrift in het Academiegebouw van de Universiteit Utrecht.

Eind jaren 80 schakelde Vietnam over op een markteconomie. Daarmee stegen de productie in de landbouw, de bevolkingscijfers en de mate van verstedelijking, en daarmee de vraag naar grondwater. Onttrekking van grondwater werkt bodemdaling in de hand, schrijft Minderhoud in zijn proefschrift. “Bovendien heb je hier te maken met een slappe ondergrond. Economische ontwikkeling en de daarmee gepaard gaande infrastructuur leidt dan tot extra belasting op de bodem. Hierdoor daalt de bodem en stijgt de zeespiegel ten opzichte van het land lokaal steeds sneller. De delta zakt als het ware in de zee. Zoutwater dringt steeds verder het land binnen; de delta verzilt.”

Combinatie van harde en zachte maatregelen

Het gebied is in omvang de derde delta ter wereld. Er wonen zo’n 18 miljoen mensen. Vietnam is ’s werelds tweede rijstexporteur, en het meeste daarvan komt uit de Mekongdelta. Minderhoud laat in zijn proefschrift zien dat bij ongewijzigd beleid bodemdaling grote humanitaire en economische consequenties kan hebben. Hij bepleit daarom een combinatie van ‘harde’ en ‘zachte’ maatregelen. Hard betekent bijvoorbeeld het bouwen van dijken en het aanleggen van polders rondom economisch en sociaal belangrijke plekken zoals steden. Zachte maatregelen betreffen bijvoorbeeld het stimuleren van natuurlijke opslibbing, waardoor het bouwen van dijken kan worden beperkt. Andere mogelijke maatregelen zijn het terugpompen van oppervlaktewater in de grond om de snelheid waarmee de bodem daalt te verminderen. Alles bedijken is economisch niet haalbaar, benadrukt de onderzoeker.

Bodemdaling staat op de agenda

Onderzoekers van Stanford University (V.S.) kwamen in 2014 met een eerste verkennende analyse van de bodemdaling in de Mekongdelta, maar dit leidde niet tot maatregelen. Geïnspireerd door het Amerikaanse onderzoek heeft Minderhoud de ondergrond in kaart gebracht en een 3D grondwatermodel gebouwd dat is in staat is om bodemdaling te berekenen voor de gehele Mekongdelta. Het model is gebaseerd op 25 jaar geologische en geotechnische data, grondwaterstandmetingen en gekalibreerd aan de hand van satellietdata. Niet eerder werd zo’n omvangrijke delta op deze manier onderzocht. Het model laat zien dat grondwateronttrekkingen een grote driver is voor de bodemdaling in de Mekongdelta. Hierover schreef hij een artikel in 2017. Mede door zijn onderzoek staat bodemdaling op de agenda van de Vietnamese overheid. Nog datzelfde jaar nam de  overheid een resolutie aan waarmee ze de overexploitatie van grondwater wil tegengaan.

Model voor andere zinkende delta’s

Bodemdaling is een langzaam proces en vaak niet gezien tot dat de schade zichtbaar is. Het valt nauwelijks op in het landschap, omdat alles zakt. De Mekongdelta is één van de vele delta’s, die kampen met bodemdaling. Het onderzoek van Minderhoud kan dienen als een model voor de andere delta’s.

Minderhouds proefschrift valt binnen het “Rise and Fall” onderzoeksproject, dat financieel wordt ondersteund door de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) en medegefinancierd is door Deltares en TNO. Het onderzoek draagt bij aan het Utrechtse Pathways to Sustainability programma ‘Water, Climate & Future Deltas’.