Vijf miljoen voor baanbrekend onderzoek naar bodemdaling in Nederland

Gepubliceerd: 12 juni 2019

Kennisinstellingen krijgen samen vijf miljoen euro om de bodemdaling in Nederland beter te onderzoeken, maakte NWO vandaag bekend. Deltares maakt deel uit van het consortium dat wordt geleid door de Universiteit Utrecht. Het blijven zakken van het maaiveld en de ondergrond heeft grote maatschappelijke gevolgen en economische impact. Uiteenlopende disciplines als fysische geografie, satellietgeodesie, biologie, bodemchemie, milieuwetenschappen, agro-economie, civiele techniek, ruimtelijk bestuur en rechtsgeleerdheid slaan nu de handen ineen om Nederland toekomstbestendig te maken.

Wereldwijd wonen ruim 500 miljoen mensen in rivierdelta’s. Deze gebieden met hun vaak slappe ondergrond worden steeds intensiever gebruikt en steeds dichter bevolkt. Door grondwaterwinning, zware bebouwing en waterpeilverlagingen voor landbouw en steden klinkt de bodem in, met schade aan gewassen, bebouwing en infrastructuur als gevolg. Lage grondwaterstanden door waterpeilverlagingen die leiden tot bodemdaling, kunnen ook bijdragen aan een warmer wordend klimaat door de omzetting van drooggevallen veen in broeikasgassen. Tenslotte is een wegzakkend land onder een stijgende zeespiegel steeds moeilijker droog te houden. Ook in de dichtbevolkte Nederlandse rivierdelta zijn de effecten van bodemdaling duidelijk zichtbaar. Willen we onze delta leefbaar houden, dan is dus een grondige aanpak nodig.

Onderzoek in de volle breedte

Een groot onderzoeksteam heeft nu 5 miljoen euro gekregen om in de volle breedte te onderzoeken hoe Nederland het beste met de bodemdaling kan omgaan. Bewoners, bedrijven, gemeenten en waterschappen krijgen daarmee handelingsperspectieven. Het overkoepelende doel van het programma is het integreren van het onderzoek naar fundamentele oorzaken met dat naar beleidsbeslissingen. Bodemdaling heeft namelijk meerdere oorzaken, die samen de totale daling verklaren. Het uiteindelijke effect van al die oorzaken is van plek tot plek verschillend, evenals de beste aanpak van bodemdaling. De grote vraag is hoe we onze huidige omgang met bodemdaling kunnen ombuigen als de schade te groot wordt. Voor een antwoord op die vraag moeten de oorzaken op onderbouwde wijze kunnen worden uitgesplitst.

Bouwen aan een stevige kennisbasis voor de toekomst

Deltares levert een aanzienlijke bijdrage aan het mee-begeleiden van (jonge) wetenschappelijke onderzoekers, het inzetten van laboratoriumfaciliteiten en modelinstrumentarium. Gilles Erkens, bodemdalingsexpert bij Deltares en Universiteit Utrecht: “Met de gunning van dit omvangrijke onderzoeksvoorstel naar bodemdaling bouwen we aan een stevige kennisbasis zowel in mensen als in excellente kennis voor dit actuele onderwerp”. Dit is nodig om tot toekomstbestendige oplossingen te komen en weloverwogen beleidsbeslissingen te kunnen nemen. Deltares is ook actief betrokken bij twee andere grote programma’s rondom bodemdaling: de regiodeal Groene Hart Bodemdaling en de metingen aan bodemdaling en broeikasgasuitstoot op landelijke schaal die worden voorgesteld binnen de klimaatenveloppe. De drie programma’s sluiten goed op elkaar aan en zorgen ervoor dat de fundamentele kennis door kan stromen naar de praktijk.

Boringen in stedelijk gebied om bodemdalingsmechanismen te ontrafelen.

Van data naar beleid

“Om dat allemaal te kunnen bereiken willen we allereerst kunnen beschikken over nauwkeuriger gegevens”, licht dr. Esther Stouthamer, fysisch geograaf Universiteit Utrecht toe. “We gaan die gegevens samenbrengen uit verschillende bronnen, en dan op meerdere manieren bepalen hoe snel de Nederlandse bodem zakt. Door bodemdalingsmetingen met satellieten te combineren met grondmetingen op proefvelden en met 3D-kaarten van de opbouw van de ondergrond, kunnen we met computermodellen voor het hele land de oorzaken voor bodemdaling analyseren. Dat is nodig om per locatie uit te splitsen wat de precieze oorzaken zijn – natuurlijke en die door menselijk handelen – en welke combinaties nu tot snelle en langdurige bodemdaling leiden. Met dezelfde computermodellen zullen we ook voorspellen hoeveel de bodem in de toekomst gaat dalen, en wat daarvan de kosten dan gaan worden. Dit doen we voor meerdere toekomstscenario’s, met en zonder veranderingen in landgebruik en waterbeheer. Dit vormt een basis voor nieuw te vormen beleid, en voor het bedenken van nieuwe oplossingen om er als maatschappij mee om te gaan.”

Transdisciplinair karakter

Het transdisciplinaire karakter van dit onderzoeksprogramma vraagt om intensieve samenwerking tussen maatschappelijke partners en kennisinstellingen. Het programma maakt deel uit van de Nationale Wetenschapsagenda. In het onderzoeksprogramma werken de Universiteit Utrecht, TU Delft en Wageningen University & Research samen. Zij dekken de fundamentele kennisbasis op het gebied van de satellietgeodesie en civiele techniek (TU Delft), ruimtelijke kosten-batenanalyse en bodemfysische en -biochemische processen (WUR) een fysische geografie, biologie, ruimtelijk beleid en juridische aspecten (Universiteit Utrecht). Deltares, TNO en Wageningen Environmental Research spelen een belangrijke rol bij het beheer van landelijke gegevens, advisering van overheden en praktijktoepassing van bodemdalingskennis. Ministeries, provincies, gemeenten en waterschappen vertegenwoordigen de maatschappelijke partners in het programma. Verdere stakeholders zijn onder andere het bedrijfsleven, zoals ingenieurs- en adviesbureaus.
Bodemdaling staat als probleem reeds hoog op de ambtelijke en uitvoerende agenda’s. Daaraan is nu een wetenschappelijk onderzoeksprogramma toegevoegd.