De zomer van de waarheid
Het klinkt bijna tegenstrijdig: terwijl de regen tegen de ramen slaat, maakt Tjitske Geertsema, hydroloog bij kennisinstituut Deltares, zich zorgen over droogte. De zomer van 2026 heeft volgens haar een structureel probleem blootgelegd: Nederland is veel kwetsbaarder voor watertekorten dan we lange tijd hebben gedacht.
“Je ziet de beelden en je kan, wil ze niet geloven.” Zo begint David Van Reybrouck zijn essay (17 augustus, Trouw) over de natuurbranden in de Ardennen. Hij schrijft niet alleen over natuurbranden, maar over het verdwijnen van wat mensen liefhebben. Een landschap waarvan je aanneemt dat het er altijd zal zijn. Terwijl ik het essay las, dacht ik aan een minstens zo'n ingrijpende verandering in Nederland: de droogte. Minder zichtbaar en langzamer, maar niet minder ernstig.
Als hydroloog voel ik me er ongemakkelijk bij. Niet omdat er weer eens records werden verbroken; Nederland heeft wel vaker droge jaren gekend. Maar omdat de vele signalen onderdeel blijken van hetzelfde verhaal.
Vanuit een luchtballon zagen we een ander Nederland dan we kennen. Geen groen landschap, maar een vergeeld en verdord land. Drooggevallen en kale oevers langs Rijn en Maas. Dode vissen in te warm of brak water. Scheuren in dijken, niet op één plek maar over kilometers. Wat mij vooral treft, is dat veel van deze ontwikkelingen met elkaar samenhangen. Niet alleen in Nederland, maar in het hele stroomgebied van de Rijn en de Maas. Ook Duitsland, België, Frankrijk en Zwitserland kregen te maken met deze uitzonderlijke droogte. Dat maakt deze zomer echt anders.

In Nederland weten we hoe we moeten omgaan met stormen, overstromingen en hoogwater. Eeuwenlang hebben we gevochten tegen te veel water. Maar deze zomer maakt duidelijk dat een tekort aan water minstens zo ontwrichtend kan zijn. We zijn eraan gewend dat er altijd water uit de kraan komt, dat schepen kunnen varen, gewassen kunnen groeien en beken blijven stromen. Die vanzelfsprekendheid blijkt minder vanzelfsprekend dan we dachten.
Tegelijkertijd hebben we ook gezien hoe indrukwekkend veerkrachtig ons land is. Dankzij de inzet van Rijkswaterstaat, waterschappen, drinkwaterbedrijven en andere waterprofessionals zijn de grootste problemen voorkomen. Daar mogen we trots op zijn. Desalniettemin loopt de directe schade in de tientallen miljoenen, zal er nog veel vermogensschade optreden aan funderingen en infrastructuur en is er niet in geld uit te drukken schade aan natuur en waterkwaliteit. En zelfs de beste beheerders kunnen de wetten van de natuur niet veranderen. Wat deze zomer zichtbaar werd, is dat de ruimte om te handelen kleiner wordt. En dat is precies wat me zorgen baart.
Volgens de klimaatprojecties van het KNMI zullen zomers als deze steeds vaker gaan voorkomen. Voor mijn generatie voelt dat nog als iets van later. Voor mijn dochtertje, net één jaar oud, niet. Wanneer zij straks de leeftijd heeft die mijn ouders nu hebben, is een zomer als deze heel normaal. Mijn dochter zal zich niet afvragen waarom het klimaat veranderde. Zij zal zich afvragen waarom wij zo lang bleven doen alsof er niets aan de hand was en ons te laat en te weinig aanpasten. Een brand of een overstroming verandert een landschap in één dag, maar verdroging gaat zo langzaam dat bijna niemand het ziet. Totdat je op een dag om je heen kijkt en beseft dat wat er verdwenen is, niet zomaar een beek of een natuurgebied was, maar een stukje Nederland waar je van hield.
Ik sluit me daarom aan bij het pleidooi van onze Denker der Nederlanden: de zomer van 2026 is de zomer van de waarheid. De gevolgen van droogte ontvouwen zich langzaam en veel van wat deze zomer in gang is gezet, zullen we pas over jaren volledig begrijpen. Maar één les is nu al zichtbaar: de droge zomers van 2018, 2022 en 2026 laten zien dat watertekort een reëel risico voor Nederland is. Een land dat is ingericht op altijd voldoende rivierwater, blijkt kwetsbaar.
Dat vraagt om fundamentele keuzes over wat we verbouwen, waar we bouwen en hoe we omgaan met water voor scheepvaart, koeling en drinkwatervoorziening. Het raakt ook direct aan de grote opgave rond de instandhouding en vervanging van infrastructuur. Want perfecte infrastructuur is waardeloos als er geen water is. Laat de droogte van 2026 daarom onze stresstest zijn. Laten we eerst op korte termijn bepalen hoe een toekomstbestendig Nederland eruitziet en pas daarna besluiten welke infrastructuur we behouden, vervangen of vernieuwen.
Water en bodem stellen uiteindelijk de grenzen waarbinnen wij kunnen wonen, werken en leven.