Onderzoek kanaal Almelo-De Haandrik

Tussen 2011 en 2016 heeft de provincie Overijssel het kanaal Almelo – De Haandrik toegankelijker gemaakt voor grotere schepen. Omwonenden hebben aangegeven dat er sinds de uitvoering van deze werkzaamheden schade aan hun woningen en percelen is opgetreden. Deltares heeft op verzoek van de provincie Overijssel onderzocht wat de relatie op gebiedsniveau is tussen de schadebeelden aan de panden langs het kanaal Almelo – De Haandrik en de uitvoering van de werkzaamheden aan het kanaal in de periode 2011-2016. De schadebeelden zijn gebaseerd op het onderzoek dat TNO heeft gedaan in 29 panden op verzoek van de provincie Overijssel. Het rapport ‘Gebiedsbreed schadeonderzoek aan panden Almelo-De Haandrik kanaal’ van Deltares is in mei 2020 gepubliceerd.
De provincie heeft Deltares medio maart aanvullend op dat onderzoek gevraagd om een verdiepingsonderzoek te doen en te onderzoeken of piping een verklarend mechanisme is van de schade aan de panden in het gebied en of en hoe veen een rol speelt in de schade aan de panden.

Gebiedsbreed onderzoek Deltares

Het gebiedsbrede onderzoek dat Deltares heeft gedaan in 2019-2020 is gebaseerd op de inventarisatie van de schadebeelden, analyse van beschikbare of uitgevoerde trillings-, en grondwaterstandsmetingen, grondonderzoek voor grondopbouw (sonderingen, boringen) en gegevens van omwonenden. Op basis hiervan zijn berekeningen en analyses uitgevoerd om de relatie te onderzoeken tussen de geconstateerde schadebeelden en de uitgevoerde werkzaamheden. De werkzaamheden aan het kanaal omvatten baggeren, het inbrengen van damwanden en ankers en het vervangen van bruggen. Het onderzoek is opgebouwd uit het vaststellen van schadebeelden aan de panden (uitgevoerd door TNO) en de volgende vier oorzaken als gevolg van de werkzaamheden aan het kanaal:

  • Stijging van de grondwaterstand door de baggerwerkzaamheden;
  • Trillingen door de uitvoering van diverse werkzaamheden (installatie damwanden en ankers);
  • De invloed van andere trillingsbronnen zoals het (on)gecontroleerd sluiten van bruggen, wegverkeer en scheepvaart;
  • Ongelijkmatige zettingen als gevolg van de werkzaamheden, waaronder het baggeren.

De te onderzoeken oorzaken zijn vastgesteld in overleg met een klankbordgroep, bestaande uit omwonenden en de provincie Overijssel. Het onderzoek werd begeleid door een onafhankelijke adviescommissie.

Het onderzoek geeft aan waar er een oorzakelijk verband is tussen schades en de verdieping van het kanaal en waar het onzeker is of er een verband is. Uit het onderzoek blijkt dat er op verschillende onderdelen een relatie gelegd kan worden tussen de uitgevoerde werkzaamheden aan het kanaal en de geconstateerde schadebeelden. Specifieke en lokale omstandigheden zijn echter bepalend voor de relatie tussen de mogelijke oorzaken en schades per pand. Het onderzoek gaat in op de schadeoorzaken gebiedsbreed en deze kunnen niet één-op-één vertaald worden naar een specifiek pand. Dit rapport is door de provincie gebruikt om een schaderegeling op te stellen.

Vervolgonderzoek

Op verzoek van provincie Overijssel heeft Deltares in januari 2021 gekeken naar het rapport “Onafhankelijk Onderzoek Funderingsschade Kanaal Vroomshoop” dat de heer Van Baars op eigen initiatief heeft geschreven. Deltares heeft dat  rapport bekeken voor zover het raakt aan haar onderzoeksrapport ‘Gebiedsbreed schadeonderzoek aan panden Almelo-De Haandrik kanaal’. Onze bevindingen zijn te vinden als bijlage van de brief van de provincie Overijssel aan de Provinciale Staten.

De heer Van Baars heeft een tweede en derde rapport geschreven waarin hij zijn hypothese dat atypische piping de schadeoorzaak is van de schade aan de panden uiteenzet. Deltares heeft tijdens het onderzoek gekeken naar de bekende verschijnselen die duiden op piping, zoals zandmeevoerende wellen; die zijn nergens geconstateerd. Daardoor is dit fenomeen niet verder als schadeoorzaak onderzocht en ook niet gerapporteerd.

Bij bewoners heerst onzekerheid of duurzaam herstel mogelijk is als het faalmechanisme onvoldoende bekend is. De provincie heeft daarom Deltares gevraagd om een verdiepingsonderzoek te doen om te onderzoeken of piping een verklarend mechanisme is van de schade aan de panden in het gebied en of en hoe veen een rol speelt in de schade aan de panden. Een externe begeleidingscommissie zal meedenken en worden geconsulteerd bij de aanpak en rapportage van het verdiepend onderzoek, waarbij de commissie al vanaf een vroeg stadium zijn inbreng geeft. Doel hierbij is de aanpak van het onderzoek te verrijken en kennis optimaal te benutten.. De begeleidingscommissie zal een advies uitbrengen aan de Provincie over de aanpak en resultaten van het onderzoek. De begeleidingscommissie zal ook adviseren hoe de bevindingen van Van Baars en Kok in het onderzoek mee te nemen. De begeleidingscommissie heeft de verantwoordelijkheid voor de adviezen aan de Provincie.