Nature-based flood defenses

Wanneer het noodlot toeslaat…

Het is 5 december 2015 in het noordwesten van het Verenigd Koninkrijk. Buiten woedt de storm Desmond. Het regent en het lijkt erop dat dit voorlopig zo blijft. Dijken zijn doorgebroken en straten, kelders en huizen komen onder water te staan. Na nog twee stormen zijn bijna 200 waarschuwingen voor overstromingen afgegeven en hebben honderden mensen hun huizen in verschillende delen van Engeland, Wales en Zuid-Schotland moeten verlaten (BBC). Deze gebeurtenissen staan niet op zichzelf. Wereldwijd vormen overstromingen ongeveer een derde van alle natuurrampen als je kijkt naar het aantal en naar de economische schade (Munich Re). En deze schade zal in de toekomst alleen maar toenemen (Wereldbank en OESO).

Hoe komt dit?

In deltagebieden hebben zich altijd al veel mensen gevestigd wegens de vruchtbare grond en de transportmogelijkheden. Het is dan ook geen verrassing dat veel van de grootste steden ter wereld in een delta liggen. Rivieren die door het seizoen van nature buiten hun oevers traden, werden gekanaliseerd en er werden dijken en pompsystemen aangelegd. Deze maatregelen beperkten het overstromingsgevaar, maar zorgden er ook voor dat de natuurlijke dynamiek van rivieren en kustsystemen ernstig werd verstoord. Als gevolg daarvan vereisen dergelijke ‘harde’ oplossingen nu kostbaar beheer en onderhoud. Bovendien beschermen ze maar in beperkte mate tegen extreme gebeurtenissen en de stijging van de zeespiegel.

Nature-based flood defences gebruiken natuur en ecosysteemdiensten

Mangroves

Mangroves

Bij NBFD, een afkorting voor ‘Nature-based Flood Defenses’ (oftewel natuurlijke oplossingen voor waterveiligheid), worden dynamische processen in de natuur en ecosysteemservices ingezet om de kans op overstroming te beperken. Het inzetten van de natuur voor maatschappelijke functies zoals waterveiligheid wordt ook wel ‘bouwen met natuur’ of ‘eco-engineering’ genoemd. NBFD is gericht op het behoud en herstel van ecosystemen, zoals moerassen, mangrovebossen, koraalriffen en duinen, met als doel natuurlijke barrières of golfbrekers te maken die het achterland tegen overstroming beschermen. NBFD kijkt daarnaast naar de mogelijkheden om ecosystemen water te laten vasthouden, opslaan en vrijgeven. Ecosystemen kunnen zodanig worden hersteld, versterkt, gecreëerd of beheerd dat wereldwijd ecosysteemdiensten ter bescherming tegen overstroming kunnen worden geleverd langs de kust, in rivierbekkens en in riviermonden. NBFD combineert de natuur met waterveiligheid, en ook andere functies zouden kunnen worden geïntegreerd.

Een relatief nieuwe methode

Zandmotor foto: Rijkswaterstaat/Joop van Houdt

Aangezien NBFD een relatief nieuwe methode is om het risico van overstroming te beperken en in te spelen op de klimaatverandering, is het van groot belang kennis te vergaren om implementatie op grote schaal mogelijk en succesvol te maken. Deltares heeft een hoofdrol bij het vergaren van deze kennis voor adaptieve natuurlijke oplossingen in deltagebieden in de hele wereld. Dankzij onze ervaring met overstromingsrisico’s, de dynamiek van systemen, ecologie en beleid kunnen we een evenwichtige evaluatie maken van maatregelen die het overstromingsrisico en erosie bep erken. Deltares baseert zich op modellen, experimenten, onderzoek op locatie en monitoring om te bepalen wat technisch mogelijk is op een bepaalde locatie. We schetsen ook een beeld van de toegevoegde waarde van een natuurlijke aanpak en geven advies over het ontwerpproces. Met deze kennis kunnen overheden, lokale beheerinstanties, waterbeheerders en adviesbureaus gefundeerde beslissingen nemen over de implementatie van maatregelen en de steun van belanghebbenden verwerven.

Ons doel is dat de natuurlijke oplossing voor waterveiligheid een logische optie wordt in het waterbeheer.